تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَوْمَ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ لِلَّذِينَ آمَنُوا انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِکُمْ قِيلَ ارْجِعُوا وَراءَکُمْ فَالْتَمِسُوا نُوراً فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بابٌ باطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَ ظاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذابُ «13»
يَوْمَ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ: ياد کن روزى را که گويند مردان منافقان و زنان منافقه، لِلَّذِينَ آمَنُوا: مر آنان را که ايمان آورده‌اند، يعنى از اهل ايمان التماس نور کنند که شما، انْظُرُونا: نظر کنيد به ما، يعنى روى به عقب نمائيد، نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِکُمْ: تا اقتباس کنيم و بگيريم روشنى از نور شما چون به ما نگاه کنيد، يا منتظر ما باشيد و توقف کنيد تا کسب نور از شما نمائيم. و اين را به جهت آن گويند که مؤمنان بر صراط گذرند مانند برق خاطف بر مرکبهاى خوش‌رفتار، و منافقان پياده.
بعضى گفته‌اند: چون مؤمنان و منافقان از قبر برخيزند، مختلط شوند.
منافقان در روشنى مؤمنان راه روند. چون ممتاز شوند، منافقان بى‌نور مانند؛ پس التماس نور کنند از مؤمنان.
نزد بعضى از مفسرين: چون مؤمنان در عرصه قيامت آيند، به نور اعمال خود مانند برق گذرند؛ و منافقان چون در دنيا به ظاهر ايمان با مؤمنان بوده‌اند، بعد از مرگ، نور آنها پنهان شده، در قيامت بر وجه جزاى مکر و خدعه ظاهر شده، ناگاه بادى برآيد نور آنها خاموش شود. نزد اين حال به مؤمنان گويند:
«انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِکُمْ».
چون طلب نور کنند، قِيلَ ارْجِعُوا وَراءَکُمْ: گفته شود، يعنى مؤمنان يا ملائکه گويند ايشان را: بازگرديد باز پس خود، يعنى به دنيا رجوع کنيد، فَالْتَمِسُوا نُوراً: پس بجوئيد نور را در آنجا به تحصيل سبب آن، که ايمان است،
جلد 13 - صفحه 26
زيرا در محشر، کسب نور نتوان کرد و از دنيا بايد آورد. يا رجوع به موقف کنيد که اين نور از آنجا به ما داده‌اند، نااميد و مأيوس بازگرديد و از ما دور شويد که شما را از اين نور نصيبى نيست. اين کلام را بر وجه يأس آنها گويند، زيرا مى‌دانند در پس ايشان نورى نيست و منافقان به تصور نور در عقب، روى کنند.
فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ: پس زده شود، يعنى ملائکه به حکم خدا بزنند ميان مؤمنان و منافقان ديوارى بلند، لَهُ بابٌ: مر آن را درى باشد که مؤمنان در آن درآيند، باطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ: داخل آن که مؤمنان در آن باشند در او رحمت بود زيرا که نزديکى بهشت باشد. وَ ظاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذابُ: و خارج آن که منافقان باشند از نزد آن عذاب باشد، زيرا نزديک جهنم باشد. و منافقان چون به عقب نگرند، نورى نبينند، باز متوجه مؤمنان شوند، ديوار را ببينند ميان خود و ايشان مانع شده، از بيرون در نگاه کنند، در بهشت مؤمنان را بينند خرامان متوجه رياض جنانند.