«يَأْنِ» از «آن»، به معناى مطلق زمان است.
در اين آيه، هم سبب خشوع مطرح شده که ياد خداست، «تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِکْرِ اللَّهِ» و هم سبب سنگدلى که دور شدن از کتاب خدا در دوره طولانى است. «فَطالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ». در روايات نيز مى‌خوانيم: دوران غيبت حضرت مهدى عليه السلام به قدرى طولانى مى‌شود که گروه گروه مردم دين خود را از دست مى‌دهند. «1»
در برخى از آيات قرآن، همانند آيه مورد بحث، خداوند از مؤمنان مى‌خواهد که مانند برخى افراد و گروهها نباشند و در برخى آيات، سفارش نموده که مانند اين الگوها باشيد. اکنون نظرى اجمالى به اين دو دسته آيات مى‌افکنيم:
الف) با راستگويان باشيد. «کُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ» «2»
با صالحان همراه شويد. «أَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ»* «3»، «وَ أَکُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ» «4»
با نيکوکاران باشيد. «تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ» «5»
با صابران باشيد. «وَ کَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ کَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَکانُوا» «6» چه بسا پيامبرى که همراه او پيروان بسيارى جنگيدند و کشته
«1». تفسير نورالثقلين.
«2». توبه، 119.
«3». يوسف، 101.
«4». منافقون، 10.
«5». آل‌عمران، 193.
«6». آل‌عمران، 146.
جلد 9 - صفحه 470
شدند، در حالى که در برابر سختى‌هايى که در راه خدا به آنان مى‌رسيد، مقاومت کردند و هيچ سست نشده و تسليم نشدند.
با پيامبر و پيروان واقعى او باشد. «لَکُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ» «1»، «قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْراهِيمَ وَ الَّذِينَ مَعَهُ» «2»
از سپاسگزاران نعمت‌ها باشيد. «کُنْ مِنَ الشَّاکِرِينَ»* «3»
از اهل عبادت و بندگى باشيد. «کُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ» «4»
عامل به دستورات پروردگار و خدايى باشيد. «کُونُوا رَبَّانِيِّينَ» «5»
از تسليم‌شدگان در برابر خدا باشيد. «وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ»* «6»
با اهل ايمان باشيد. «وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ» «7»
برپادارنده قسط و عدل باشيد. «کُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ» «8»
برپادارنده دستورات خدا باشيد. «کُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ» «9»
يارى‌گر دين خدا باشيد. «کُونُوا أَنْصارَ اللَّهِ» «10»
ب) منافق صفت نباشيد. «وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِينَ قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا يَسْمَعُونَ» «11» و مانند آنان (منافقان) نباشيد که گفتند شنيديم و در حقيقت نشنيدند.
رياکار نباشيد. «وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بَطَراً وَ رِئاءَ النَّاسِ» «12» و مانند آنان
«1». احزاب، 21.
«2». ممتحنه، 4.
«3». اعراف، 144.
«4». حجر، 98.
«5». آل‌عمران، 79.
«6». نمل، 91.
«7». يونس، 104.
«8». نساء، 135.
«9». مائده، 8.
«10». صفّ، 14.
«11». انفال، 21.
«12». انفال، 47.
جلد 9 - صفحه 471
(منافقان) نباشيد که به قصد ريا و تظاهر، خانه و کاشانه خود را رها کردند.
پيمان شکن نباشيد. «وَ لا تَکُونُوا کَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْکاثاً» «1» و همانند زنى نباشيد که پنبه‌هايى که رشته و تابيده، واتاباند و از هم باز نمود.
پيامبر را اذيّت و ناراحت نکنيد. «لا تَکُونُوا کَالَّذِينَ آذَوْا مُوسى» «2» و مانند يهوديانى نباشيد که پيامبرشان حضرت موسى را آزار و اذيّت مى‌کردند.
خدا را فراموش نکنيد. «لا تَکُونُوا کَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ» «3» همانند کسانى که خدا را به فراموشى سپردند، نباشيد که عذاب خودفراموشى به دنبال دارد.
نا اميد نباشيد. «فَلا تَکُنْ مِنَ الْقانِطِينَ» «4»، «لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ» «5»
ناسپاس و کافر نباشيد. «لا تَکُونُوا کَالَّذِينَ کَفَرُوا» «6»
يار و مددکار مجرمان نباشيد. «فَلَنْ أَکُونَ ظَهِيراً لِلْمُجْرِمِينَ» «7»
شکاک و دو دل نباشيد. «فَلا تَکُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ» «8»
با حق و حقيقت دشمنى نکنيد. «وَ لا تَکُنْ لِلْخائِنِينَ خَصِيماً» «9» به نفع خيانت‌کاران، با ديگران خصومت و دشمنى نکنيد.
از غافلان و نادانان نباشيد. «وَ لا تَکُنْ مِنَ الْغافِلِينَ» «10»، و «فَلا تَکُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِينَ» «11»
آيات و نشانه‌هاى الهى را دروغ نپنداريد. «وَ لا تَکُونَنَّ مِنَ الَّذِينَ کَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ فَتَکُونَ مِنَ الْخاسِرِينَ» «12» واز کسانى که آيات خدا را تکذيب کردند، نباشيد که از زيانکاران خواهيد بود.
پشتيبان کافران و بى‌دينان نباشيد. «فَلا تَکُونَنَّ ظَهِيراً لِلْکافِرِينَ» «13»
در معامله، کم فروش و گران فروش نباشيد. «وَ لا تَکُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ» «14»
تفرقه و اختلاف نداشته باشيد. «وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا» «15»