1- مصلحان و مبلّغان، بايد از تاريخ گذشتگان و حوادث مهم آگاه باشند. «جاءَهُمْ مِنَ الْأَنْباءِ»
2- آشنايى با تاريخ مىتواند وسيلهى هوشيارى و بيدارى و بازدارندهى انسان از گناه باشد. «مِنَ الْأَنْباءِ ما فِيهِ مُزْدَجَرٌ»
3- اخبار قيامت در قرآن، مىتواند وسيله بازداشتن انسان از کفر و گناه باشد.
اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ ... الْأَنْباءِ ما فِيهِ مُزْدَجَرٌ
4- حوادث و داستانهاى واقعى تاريخ، حکمتآموز است. جاءَهُمْ مِنَ الْأَنْباءِ ...
حِکْمَةٌ بالِغَةٌ تأثير نکردن تبليغات دينى پيامبران در مردم، نشانهى بد بودن مبلّغ يا ضعيف بودن مطلب نيست.
5- خداوند اتمام حجّت مىکند، «حِکْمَةٌ بالِغَةٌ» ولى مردم هشدارها را ناديده
جلد 9 - صفحه 347
مىگيرند. «فَما تُغْنِ النُّذُرُ»
6- اگر هوا و هوسها بر انسان حاکم باشد، نه تبليغ مستقيم پيامبر مؤثر است و نه تبليغ غيرمستقيم او. اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ ... جاءَهُمْ مِنَ الْأَنْباءِ ما فِيهِ مُزْدَجَرٌ ... فَما تُغْنِ النُّذُرُ
7- مربّى حکيم، هشدارهاى خود را در لابلاى داستانهاى صحيح بيان مىکند.
«انباء، حِکْمَةٌ، النُّذُرُ»
8- پيامهاى قرآن، معقول و قابل شناخت است، نه دور از حيطهى درک بشر.
«حِکْمَةٌ بالِغَةٌ»
9- دلسوزى و مسئوليّت، حدّ و حدودى دارد و گاهى اعراض لازم است. (بعد از نقل بيان حکمت و هشدارهاى پىدرپى در هدايت و تربيت، بايد اعراض کرد). «فَتَوَلَّ عَنْهُمْ» سعدى گويد:
زمين شوره سنبل بر نيارد
در آن تخم عمل ضايع مگردان
10- در قيامت، مناديانى هستند که مردم را به دوزخ فرامىخوانند. «يَدْعُ الدَّاعِ»
11- صحنههاى قيامت براى منحرفان و افرادى که پيامبر از آنان رويگردان شده، بسيار، ناخوشايند و غيرمنتظره است. «شَيْءٍ نُکُرٍ»