تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (280)
وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ: و اگر بود مديون صاحب سختى و افلاس، يعنى غريم مفلس و تنگدست باشد، فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ: پس حکم آن مهلت
«1» مستدرک الوسايل، جلد دوّم، صفحه 479 (کتاب التجارة، ابواب الربا، باب 4، حديث اوّل تا چهارم، با اندکى تفاوت)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 509
دادن است تا وقت توانائى و آسانى. و اگر معلوم باشد که تمکن دارد و در دادن امتناع مى‌کند با حاکم شرع است. وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَکُمْ: و صدقه دادن شما مقروض را به اين وجه که مهلت دهيد او را بهتر است براى شما، يعنى ثواب آن بيشتر است. إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ: اگر هستيد که بدانيد حقيقت صدقه را، هر آينه البته خيريت آن را مى‌دانيد، زيرا علم تصديقى مسبوق به علم تصورى و موقوف بر آن باشد.
تنبيه: آيه شريفه تحريص و تشويق است بر مهلت دادن مديون را در اداى دين که يکى از صدقات عظيمه است و احاديث بسيار در آن وارد شده:
1- تفسير برهان عن أبي عبد اللّه عليه السّلام قال: صعد رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم المنبر ذات يوم فحمد اللّه و اثنى عليه و صلّى على انبيائه ثمّ قال: ايّها النّاس ليبلغ الشّاهد منکم الغائب الا و من انظر معسرا کان له على اللّه فى کلّ يوم صدقة بمثل ماله ثمّ يستوفيه. ثمّ قال ابو عبد اللّه عليه السّلام «و ان کان ذو عسرة فنظرة الى ميسرة» «1» (الايه) فرمود حضرت صادق عليه السّلام: حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روزى بالاى منبر حمد الهى و ثناء سبحانى و صلوات بر انبياء بجا آورد، بعد فرمود: اى گروه مردمان، هر آينه برساند حاضرين شما به غائبين، آگاه باشيد هر که مهلت دهد تنگدستى را، باشد براى او نزد خدا در هر روز صدقه به مثل آنچه براى او است، پس استيفا کند طلب خود را، بعد حضرت صادق عليه السّلام آيه شريفه تلاوت فرمود.
2- عن ابى حمزة قال: ثلثة يظلّهم اللّه يوم القيمة لا ظلّ الّا ظلّه، رجل دعته امراة ذات حسن الى نفسها فترکها و قال انىّ اخاف اللّه ربّ العالمين و رجل انظر معسرا و ترک له من حقّه و رجل متعلّق قلبه الى المساجد «2» فرمود: سه نفر را سايه دهد خدا ايشان را در روز قيامت که
«1» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 260، حديث اوّل.
«2» مدرک پيشين، صفحه 261، حديث شماره 10 (با اندکى تفاوت)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 510
سايه‌اى نيست الا سايه عرش الهى: اول: شخصى که زنى صاحب جمال او را دعوت به خود کند، پس ترک نمايد او را و گويد من مى‌ترسم پروردگار عالميان را. دوم: کسى که مهلت دهد تنگدستى را و ترک کند حق خود را. سوم: کسى که قلب او متعلق به مساجد باشد.
3- قال النّبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: من اقرض مؤمنا قرضا ينظر به ميسوره کان ماله فى زکوة و کان هو فى صلاة من الملئکة حتّى يؤدّيه «1» فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: هر که قرض دهد مؤمنى را قرضى که مهلت دهد به آن اداى آن را، باشد مال او در زکات و خود او هم در رحمت ملائکه است تا ادا کند او را.