تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَسْئَلُهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ کُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ «29»
يَسْئَلُهُ: سؤال مى‌کنند او را يعنى جميع حاجات از او طلب نمايند. مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: هر که در آسمانها و زمينهاست، چه تمامى اهل آسمان و زمين به او محتاجند در وجود و بقا و صفات، پس اهل آسمان از او مى‌طلبند هر چه متعلق باشد به دين و طاعت، و اهل زمين از او طلب مى‌کنند آنچه تعلق به دين و دنيا داشته باشد، و همه را بر وجه مصلحت و حکمت اجابت فرمايد: کُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ: هر وقتى و زمانى ذات قادر متعال در شأنى است.
«1» بصائر الدرجات، (چ 1380 ق) جزء دوم باب 3 روايت اوّل ص 61. روايت از امام باقر عليه السّلام و قسمت داخل کروشه در اصل کتاب نبوده است.
جلد 12 - صفحه 415
بيان: در آيه شريفه وجوهى است:
1- على ابن ابراهيم قمى رحمه اللّه فرمايد: يحيى و يميت و يرزق و يزيد و ينقص: زنده مى‌نمايد و مى‌ميراند و روزى مى‌دهد و زياد فرمايد و کم مى‌نمايد «1».
2- در امالى- شيخ طوسى رحمه اللّه روايت نموده از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام که فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله: کل يوم هو فى شأن فان من شانه ان يغفر ذنبا و يفرج کربا و يرفع قوما و يضع آخرين «2»: هر آنى در شأن است، پس بدرستى که از شأن سبحانى است اينکه مى‌آمرزد گناه را، و فرج مى‌دهد مکروب را، ترفيع دهد جماعتى را، و پست گرداند دسته ديگر را.
3- در مجمع- از شأن او سبحانه است احياى قومى و اماته جماعتى ديگر و اعطاى سلامتى به جمعى و مرض نسبت بدسته‌اى و غير آن از هلاک و انجاء و حرمان و اعطاء و امور ديگر که در شماره نمى‌آيد از حوادثات عالم «3».
4- از بعضى اکابر نقل است که شأن سبحانى ايصال منافع باشد به تو و دفع مضار از تو، پس تو غافل مشو از طاعت ذاتى که غافل نيست از نيکوئى کردن در حق تو.
5- زمخشرى- در کشاف- يکى از ملوک، معنى آيه را از وزير خود پرسيد گفت: مرا يک روز مهلت ده تا بيان کنم. گفت: چنين باشد. پس وزير متفکر و دلتنگ به خانه آمد. در ميان غلامان غلام سياهى بود، خواجه را غمناک ديد، پرسيد چه چيز مغموم ساخته تو را؟ وزير جواب نگفت. غلام گفت شايد سبب فرح تو من باشم. وزير حال را گفت، غلام گفت: شاه را بگو مرا غلامى است تفسير آيه را مى‌داند. ملک امر به احضار غلام نمود. گفت: هر روز خداى در چه شأن باشد؟ گفت: اى ملک، شأن خدا آنست: يولج الليل فى
«1» به نقل از نور الثقلين، ج 5، ص 193، ح 28، تفسير قمى ج 2 ص 345.
«2» مجمع البيان (چ بيروت مکتبة الحياة)، جزء 27، ص 92.
«3» مجمع البيان (مطبعة العرفان صيدا)، ج 5، ص 202.
جلد 12 - صفحه 416
النهار و يولج النهار فى الليل و يخرج الحى من الميت و يخرج الميت من الحى و يشفى سقيما و يسقم سليما و يفقر غنيا و يغنى فقيرا و يذل عزيزا و يعز ذليلا. ملک گفت چنين است، احسنت، نيکو گفتى، پس ملک امر نمود لباس وزير را از بدنش خلع و در غلام پوشانيدند و او را منصب وزارت داد. غلام گفت اى ملک «هذا من شأن ربنا» اين هم از شان پروردگار ماست «1».
تتمه: در شأن نزول آيه گفته‌اند که يهودان گفتند خداى تعالى روز شنبه کار نمى‌کند، آيه نازل شد «کُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ».