تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
سَنَفْرُغُ لَکُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ (31)
سَنَفْرُغُ لَکُمْ: زود باشد که فارغ شويم از همه امور براى حساب و جزاى شما.
بيان: اين تهديد و استعاره است از اراده محاسبه و قصد مجازات نه فراغ بعد از شغل باشد، زيرا فراغت لازمه ممکن، و ذات ذو الجلال از عوارضات امکانيه منزه است؛ بنابراين، اين وعيد است نسبت به عاصيان و وعد نسبت به متقيان، يعنى زود باشد که عقوبت و مثوبت شما نمائيم؛ أَيُّهَ الثَّقَلانِ: اى گروه بزرگ قدر و منزلت.
«1» تفسير کشاف (چ اول مصر) ج 4 ص 52.
جلد 12 - صفحه 417
بيان: عرب آنچه قدر و قيمتى دارد «ثقل» گويد، و لذا حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله فرمود «انى تارک فيکم الثقلين» «1» يعنى من در ميان شما دو چيز مى‌گذارم که جليل القدر و عظيم المنزله‌اند و آن کتاب خدا و عترت طاهره من باشد. و اينجا مراد جن و انس‌اند که ذوى العقول و عظيم الشان هستند نسبت به حيوان که پست‌ترند، و حضرت صادق عليه السّلام فرمود: تسميه ايشان به ثقلان به اعتبار آنست که گران بارند به تکليف.
تنبيه: جمله‌اى از احاديث وارد شده مراد ثقلان، قرآن و ائمه مى‌باشند:
1- تفسير برهان- زراره از حضرت باقر عليه السّلام سؤال نمود از فرمايش خداى عز و جل «سَنَفْرُغُ لَکُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ»، فرمود: کتاب اللّه و نحن: کتاب خدا و مائيم «2».
2- ابو سعيد خدرى روايت نموده از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: انّى تارک فيکم الثّقلين احدهما اکبر من الاخر کتاب اللّه حبل ممدود من السّماء الى الارض و عترتى اهل بيتى لن يفترقا حتّى يردا علىّ الحوض «3»: بدرستى که من گذارنده‌ام در ميان شما دو چيز بزرگ قدر و منزلت، يکى از آن دو بزرگتر است از ديگرى: کتاب خدا ريسمانى است کشيده شده از آسمان به زمين (تشبيه معقول به محسوس اشاره به ربط عالم مبدء است) و عترت من، اهل بيت من، هرگز از هم جدا نشوند تا وارد شوند بر حوض کوثر بر من.
و در حديث حضرت امير المؤمنين عليه السّلام به کميل بن زياد فرمود: نحن الثّقل الاصغر و القران الثّقل الاکبر و قد اسمعهم رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله.
يعنى مائيم ثقل کوچکتر، و قرآن است ثقل بزرگتر، و بتحقيق شنوانيد ايشان را رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله.
«1» به مدارک اين حديث شريف از طريق اهل سنت در کتاب احقاق الحق ج 9 ص 309 تا 375 توجه فرمائيد.
«2» تفسير برهان ج 4 ص 267.
«3» کتاب الخصال شيخ صدوق ج 1 باب الاثنين روايت 97 ص 65، (با اندکى اختلاف نسخه) و بهمين مضمون بصائر الدرجات جزء 8 باب 17 ص 414.
جلد 12 - صفحه 418