تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ «2»
اللَّهُ: خدائى که جامع صفات کماليه و منزّه از تمام نقايص و سزاوار پرستش و ستايش است، لا إِلهَ إِلَّا هُوَ: نيست معبودى در عالم وجود قابل پرستش و عبادت مگر ذات يکّه و يگانه او، الْحَيُ: اين صفت دارد که زنده بوده و هست و خواهد بود و حيات هر زنده از او و به او مى‌باشد، فناء و زوال در پيشگاه اقدس او راه ندارد. الْقَيُّومُ: آن ذاتى که قائم است به ذات خود، و قيام و پايدارى هر موجودى به ذات او است.
اى ز وجود تو وجود همه
پرتوى از بود تو بود همه
از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که اسم اعظم الهى در سه سوره مى‌باشد:
1- سوره بقره: اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ. 2- سوره آل عمران: اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ. 3- سوره طه: وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ. «1» آصف بن برخيا به اين دو اسم اعظم، تخت بلقيس را از سبا نزد حضرت سليمان عليه السّلام آورد.
شأن نزول: مفسرين نقل نموده‌اند که: هشتاد آيه از اول اين سوره در شأن جماعتى از نجران که شصت نفر بودند نازل شده، براى مناظره با حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بمدينه آمدند بعد از عصر، و مشغول صحبت شدند، تا وقت نماز آنها شد. اجازه از حضرت خواستند، ناقوس زده و رو به مشرق نماز
«1» بحار الانوار، جلد 93، صفحه 224،- مهج الدعوات، صفحه 311.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 10
خواندند.
بعد، حضرت ايشان را به اسلام دعوت فرمود.
«عاقب» و «ايهم» که از رهبانان آنها بودند گفتند: ما قبل از تو، بر دين حق و فرمانبردار حق بوديم.
حضرت فرمود: شما را نسبت زن و فرزند به خداى تعالى و خوردن گوشت خوک و عبادت صليب، از اسلام باز داشته.
ايشان گفتند: ما در نسبت فرزندى عيسى به حق سبحانه، محقّ هستيم.
اگر عيسى پسر خدا نيست، پس پدر او کيست؟
حضرت فرمود: بر مذهب شما فنا و زوال بر خدا روا نيست، و مى‌دانيد که عيسى شربت اجل خواهد چشيد، و نيز اعتراف مى‌کنيد که تصوير صورت مسيح در رحم مريم، به تقدير خدا بوده؛ و هم به عقيده شما پروردگار عالم را صورتى نيست. و نيز خود مى‌گوئيد عيسى اکل و شرب داشت و به تدريج از کودکى، نشو و نما کرد و بزرگ شد و رفتن و آمدن و خواب و بيدارى به او نسبت دهيد و حال آن که ذات الهى از تمام اينگونه عوارضات منزّه و متعالى مى‌باشد؛ و نيز اعتقاد داريد که حق تعالى حىّ لا يموت، و قيّوم است بر همه اشياء. و رازق همه موجودات، و هيچ چيز از علم او مخفى و پوشيده نيست. پس چگونه حکم مى‌کنيد که عيسى ولد او باشد و حال آنکه پسر بايد مشابه پدر باشد و بين عيسى و حضرت حق، تباين کلّى است و هيچ صفتى از صفات، ميان ايشان مناسبتى نيست.
ايشان ملزم شده، ساکت شدند و از مجلس برخاستند «1».
حق تعالى آيات شريفه در باره آنها نازل فرمود. چون نزاع در الوهيت عيسى و در نبوت حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله بود، لذا اوّل سوره به ذکر الوهيت حق و وحدانيت و حيات و قيوميت سبحانه نازل، و بعد ذکر نبوت و رسالت
«1» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 406.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 11
حضرت را فرمايد.