آیه ۲ سوره آل عمران

سوره آل عمران، آیه ۲ · جزء ۳ · صفحه ۵۰

معنی کلمات و عبارات
«الْحَیُّ»: زنده جاوید و باقی پایدار. «الْقَیُّومُ»: نگهدار جهان و گرداننده امور آن. واژه (الْحَیُّ) و (الْقَیُّومُ) صفت یا بدل، و یا خبر مبتدای محذوف می‌باشند.
نزول

سال ۱۵ بعثت(دوره مدنی) · این آیه در همچون دیگر آیات سوره آل عمران در مدینه بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نازل گردیده است. بازپخش وحی در این سال

شأن نزول

«شیخ طوسی» گوید: ابن اسحق و ربيع گويند: که از اول سوره آل عمران تا شصت و اندى آيات آن درباره وفد نجران نازل گرديده، هنگامى که نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده بودند و محاجه و مجادله مي‌نمودند.

طبرسي، مجمع البيان في تفسير القرآن، ج ‌۲، ص ۶۹۳. محمدباقر محقق،‌ نمونه بينات در شأن نزول آيات از نظر شيخ طوسي و ساير مفسرين خاصه و عامه، ص ۱.۶. در تفاسير مجمع البيان و ابن ابى‌حاتم و نيز در دلائل بيهقى از ربيع بن انس روايت نمايند و نيز محمد بن اسحق از محمد بن سهل بن امامة روايت كند كه از اول سوره آل‌ عمران تا هشتاد و اندى آيات آن درباره وفد نجران نازل شده است و اينان شصت نفر سوار بودند كه در مدينه به رسول خدا صلى الله عليه و آله وارد گرديدند چهارده نفر آن‌ها از اشراف و بزرگان آن‌ها بوده و سه نفر بنام عاقب عبدالمسيح و سيد الايهم و ابوحارثة بن علقمة متصدى امور آن‌ها بوده اند و پادشاهان روم نيز به آنان احترام مى گذاشتند و كليساهاى متعدد براى آنان ساخته بودند وقتى كه وارد مدينه شدند. موقع عصر بود و رسول خدا نماز گذارده بود اينان به طرف مسجد رفتند و به سوى مشرق نماز خواندند. اصحاب وقتى كه آن‌ها را ديدند، گفتند: ما نظير اين افراد را نديده ايم سپس عاقب و سيد به سخن آمدند. پيامبر به آن‌ها فرمود: مسلمان شويد، گفتند: ما قبلا اسلام آورده ايم. پيامبر فرمود: دروغ مى گوئيد زيرا هنوز به صليب معتقد مى باشيد و گوشت خوك مي‌خوريد پس از سخنان زيادى كه از طرف پيامبر ايراد گرديد و نتوانستند در مقام جواب برآيند، سكوت اختيار نمودند و خداوند اين آيات را نازل فرمود.

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۰ رویداد)
نکات آیه
۱ - معبودى جز خداى یگانه، زنده و پاینده نیست. «اللّه لا اله الاّ هو الحىّ القیّوم» قیوم به کسى گفته مى شود که همواره بوده و هست. (تفسیر روح المعانى، ج ۳، ص ۸) ۲ - تنها خداوند باید عبادت شود. «اللّه لا اله الاّ هو» ۳ - خداوند حىّ (زنده) و قیّوم (پاینده) است. «اللّه لا اله الاّ هو الحىّ القیّوم» ۴ - برپایى و دوام هستى، متکى به خداوند است. «اللّه لا اله الاّ هو الحىّ القیّوم» قیوم به کسى گویند که: خود پابرجا بوده و نگهبان و قوام بخش همه چیز باشد (مفردات راغب). ۵ - تنها خداوند، زنده اى است قائم به ذات خویش. «اللّه لا اله الاّ هو الحىّ القیّوم» قیوم به کسى گویند که: بدون اتّکا به غیر، پایدار باشد. (روح المعانى) حصر در برداشت فوق، بنابراین اساس است که «الحىّ القیوم» خبر براى «اللّه» باشد. ۶ - معبود، باید زنده و قائم به ذات باشد. «اللّه لا اله الاّ هو الحىّ القیّوم» دو صفت حىّ و قیّوم، اشاره به علت حصر عبودیّت به خداوند است; یعنى تنها زنده قائم به ذات مى تواند معبود باشد. ۷ - خداوند، بى نیاز از دیگران «اللّه ... الحىّ القیّوم» قیوم (قائم به ذات)، یعنى کفایت ذات در قوام خویش; و این معنا مستلزم بى نیازى از غیر است. ۸ - خداوند، تنها مدبّر و نظم دهنده هستى «اللّه ... القیّوم» قیوم به کسى گویند که: خود پابرجا بوده و نگهبان و قوام بخش همه چیز باشد. (مفردات راغب.)
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۵)
  • خداوند، اله حقیقی و یگانه+۱۰ آیه
  • یگانگی خدا در افرینش و تدبیر جهان، مقتضی نزول تعالیم و کتابهای اسمانی برای هدایت مردم+۲ آیه
  • توحید، موجب هدایت، رشد و رهایی از سرگردانی+۶ آیه
  • قوام و تدبیر تمام (هستی) موجودات (ما سوی اللّه)، وابسته به ذات پاینده خداوند+۱ آیه
  • انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۱۲ آیه
  • تدبیر جهان از سوی خدا، مقتضی یگانگی الوهیّت او+۴ آیه
  • اختصاص داشتن حیات حقیقی به خداوند، دلیل شایستگی و یگانگی او در الوهیّت+۲ آیه
  • شناخت صفات خدا، راه پی بردن به الوهیّت یگانه او+۷ آیه
  • یگانگی ذات خدا با صفات خدا+۱۰ آیه
  • خدا، موجودی جاودانه و همیشگی+۶ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۴ آیه
  • حفاظت گسترده خداوند، از جهان افرینش+۷ آیه
  • حیات و قیومیّت مطلق، ملاک معبود بر حق+۱ آیه
  • حکمت مطلق خدا، مقتضای الوهیّت و شایستگی او برای عبادت+۴ آیه
  • حفاظت و نگهداری خداوند، از موجودات جهان+۷ آیه
  • تنها خداوند، زنده قایم به ذات خویش+۲ آیه
  • انحصار حیات حقیقی به خداوند+۴ آیه
  • انحصار حیات به خدا، دلیل انحصار پرستش به او+۲ آیه
  • خداوند، قایم به ذات و نگه دارنده همه هستی+۲ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان هستی+۲ آیه
  • وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۱۰ آیه
  • داشتن حیات حقیقی مستقل و جاوید، از اوصاف معبود حقیقی+۳ آیه
  • قیّومیّت و قایم به ذات بودن، از صفات معبود راستین+۱ آیه
  • قیّوم / اسماوصفات+۲ آیه
  • توحید، زمینه هدایت و رشد ادمی+۶ آیه
واژه‌ها