اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنّا کُنّا مِن قَبل‌ُ نَدعُوه‌ُ إِنَّه‌ُ هُوَ البَرُّ الرَّحِيم‌ُ «28»
بدرستي که ما بوديم از قبل در دنيا که او را ميخوانديم محققا او بذل کننده رحيم است.
إِنّا کُنّا مِن قَبل‌ُ نَدعُوه‌ُ اشاره به اينکه شريک براي او قرار نداديم و غير او را نمي‌خوانديم و گفتيم که اقسام شرک پنج است، شرک ذاتي صفاتي افعالي عبادتي نظري، شرک ذاتي منسوب بابن کمونه است که در منظومه ميگويد: (هويتان به تمام الذات قد خالفتا بابن الکمونة استند.) و ما در جوابش گفتيم که اصلا اينکه کلام تناقض است. زيرا هويتان لا بد ما به الامتيازي دارند که دوائيت محقق شود، و البته ما به الاشتراک هم دارند در الوهيت پس بتمام ذات مخالفت ندارند شرک صفاتي منسوب باکثر عامه و اهل تسنن است که صفات زائده بر ذات قائلند اينکه کلام هم تناقض است زيرا ذات اقدس حق صرف الوجود است ماهيت ندارد که وجود عارض بر ماهيت شود که گفتند: (ان الوجود عارض الماهية تصورا و اتحدا هوية) و صفت زائد بر وجود غلط صرف است، و از امير المؤمنين است که فرمود:
و کمال توحيده نفي الصفات عنه لشهادة کل صفة انها غير الموصوف و شهادة کل موصوف انه غير الصفة فمن وصفه فقد قرنه و من قرنه فقد جزاه و من جزاه فقد جهله.
شرک افعالي اينکه امر خلقت و رزق و افعال را منسوب بغير بدانند مثل حکماء که ميگفتند (الواحد لا يصدر منه الا الواحد و الواحد لا يصدر الا من الواحد) خداوند فقط عقل اول را خلق فرمود الي آخر مزخرفاتهم از عقول طوليّه و عرضيّه و کدخداي عالم ناسوت، و اينکه کلام باعث سلب قدرت و اختيار و علم و حکمت باري است و مورث قدم عالم است. زيرا تصور کردند که خدا علت تامه است که مرکب است از علت فاعلي و غايي و مادي و صوري است و علت قدرت بر ترک معلول ندارد و اختيار در او نيست، بالذات مورث«1» معلول
1- موجد معلول. م
جلد 16 - صفحه 305
ميشود و مثل يهود که روز شنبه را ميگويند خدا تعطيل کرد و کنار رفت و اينکه عالم بخودي خود ميچرخد و مثل کساني که امر خلق و رزق را بدست ملائکه و انبياء و اولياء قرار ميدهند. و اشباه اينها شرک عبادتي مثل عبده اصنام و ملائکه و شمس و قمر و کواکب و آتش و امثال اينها، شرک نظري نظر باسباب و وسائط ظاهريه داشته باشد و توکل بر غير او کند و از اينکه بيان معلوم ميشود که موحد بجميع معاني منحصر است بمؤمن پاک معتقد به جميع عقايد حقه.
إِنَّه‌ُ هُوَ البَرُّ الرَّحِيم‌ُ با سه تأکيد کلمه ان تکرار ضمير انه هو جمله اسميه خداوند برّ است احسان و بذل و عنايت زيادي دارد رحيم است برحمت واسعه.