اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد رَآه‌ُ نَزلَةً أُخري «13» عِندَ سِدرَةِ المُنتَهي «14» عِندَها جَنَّةُ المَأوي «15» إِذ يَغشَي السِّدرَةَ ما يَغشي «16»
و هر آينه ديد او را دفعه ديگر نزد سدرة المنتهي که نزد سدرة المنتهي بود جنة المأوي.
وَ لَقَد رَآه‌ُ نَزلَةً أُخري مفسرين فاعل رَآه‌ُ را پيغمبر گفتند: و مرجع ضمير را جبرائيل که پيغمبر (ص) دو مرتبه جبرائيل را بصورة اصلي مشاهده کرده يکي در قاب قوسين او ادني و يکي در سدرة المنتهي، و ما مي‌گوييم فاعل رَآه‌ُ خداوند متعال است و مرجع ضمير پيغمبر اکرم است، يعني حضرت رسول منظور نظر الهي واقع شد در سدرة المنتهي که آيات کبراي الهي را مشاهده کند در واقع حکمت معراج پيغمبر (ص) دو چيز بود يکي اينکه اسراري باو سپرده شد که هيچ نبي مرسلي
جلد 16 - صفحه 327
و ملک مقربي حتي جبرائيل و حمله عرش و ساير ملائکه مقرّبين اطلّاعي و خبري نداشته باشند که در دعاء ندبه ميخواني
(و علمته علم ما کان و ما يکون الي انقضاء خلقک)
که بعض آنها را مأمور بود براي امّت بيان کند، و بعضي را بسپار بأوصياء خود و ممکن است بعض آن بايد مستور باشد و اينکه در موردي بود که دَنا فَتَدَلّي فَکان‌َ قاب‌َ قَوسَين‌ِ أَو أَدني که شرحش بيان شد، و حکمت ديگر اينکه آيات کبراي الهي را بحس مشاهده کند چنانچه در حق ابراهيم ميفرمايد: وَ کَذلِک‌َ نُرِي إِبراهِيم‌َ مَلَکُوت‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ انعام آيه 75 اگر بابراهيم ملکوت السماوات و الارض را ارائه داد به پيغمبر اکرم فوق سماوات و ارض را نشان داد.
عِندَ سِدرَةِ المُنتَهي باشد که فوق آسمان هفتم است که.
عِندَها جَنَّةُ المَأوي است که بهشت فوق آسمانها است، زيرا يوم القيامة نه آسماني است نه زميني که ميفرمايد يَوم‌َ نَطوِي السَّماءَ کَطَي‌ِّ السِّجِل‌ِّ لِلکُتُب‌ِ انبياء آيه 104 و ميفرمايد: وَ إِذَا السَّماءُ کُشِطَت تکوير آيه 11 يعني از جا کنده ميشود إِذَا السَّماءُ انفَطَرَت انفطار آيه 1 إِذَا السَّماءُ انشَقَّت انشقاق آيه 1 و غير اينها و مسلما بهشت بجاي خود هست پس فوق سماوات است و تفسير سدرة المنتهي بر ما معلوم نيست فقط از کلمه المنتهي استفاده ميشود که منتهاي عوالم جسماني بوده که ميفرمايد: إِذ يَغشَي السِّدرَةَ ما يَغشي زماني که پوشانيد سدرة را آنچه پوشانيد که احدي جز ذات مقدّس پروردگار از او خبري نداشت شايد اشاره باشد بفوق عالم ناسوت و عالم ملکوت مثل عالم عقول عالم جبروت عالم لاهوت و حضرت رسالت مشاهده کرد آيات قدرت الهي را تا حدّ امکان.