نکته‌های تفسیر نور

«فَتُمارُونَهُ» از «مراء» به معناى جدال همراه با شک و ترديد و «نَزْلَةً» به معناى يکباره نازل شدن است. «سِدْرَةِ الْمُنْتَهى‌» نام مکانى نزديک بهشت موعود است که مالامال از الطاف الهى است و به گفته روايات جز شخص پيامبر اسلام کسى از آن بالاتر نرفته است. «1» در حديث آمده است: آنجايى که آخرين مرحله پرواز فرشتگان يا آخرين مرحله بالا رفتن اعمال مى‌باشد، به آن‌ «سِدْرَةِ الْمُنْتَهى‌» مى‌گويند و در روايات مى‌خوانيم: «سدرة المنتهى» نام درختى است که همراه هر برگ آن فرشته‌اى در حال تسبيح است. «2» چون در ماجراى معراج، ناباورى و ترديد بسيار است، خداوند يک بار در سوره اسراء فرمود: «سُبْحانَ الَّذِي» يعنى او از کار لغو منزّه است و معراج يک هدف بس عالى دارد و يک بار در اين سوره فرمود: چرا در اين باره جدال مى‌کنيد؟ أَ فَتُمارُونَهُ‌ ... گرچه همه مردم زير نظر خداوند هستند، امّا خداوند گاهى بعضى را به طور خاص مورد نظر قرار مى‌دهد. «وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى‌» يعنى خداوند در معراج پيامبرش را يکبار ديگر مورد نظر ويژه قرار داد. همان گونه که خداوند با اين‌که با همه مردم است، «وَ هُوَ مَعَکُمْ» «3» ولى بودن او با متّقين به گونه‌اى ديگر است. «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا» «4» «1». تفسير کنزالدقائق. «2». تفاسير نمونه و مجمع‌البيان. «3». حديد، 4. «4». نحل، 128. جلد 9 - صفحه 312 آرى، همراه بودن و عنايت خداوند گاهى عام است و گاهى خاص. او پيامبرش را در آسمان‌ها مهمان کرد و نزد سدرة المنتهى و بهشت موعود، مورد نظر خاص خود قرار داد. اين معنا در تفسير اطيب‌البيان ذکر شده، امّا در تفاسير ديگر به گونه‌اى ديگر معنا شده است: پيامبر، يک بار ديگر جبرئيل را با قيافه اصلى ديد و يا بار ديگر، خدا را با ديد باطنى ديد. دليل ما در انتخاب گفتار اطيب البيان اين است که اين آيات در مقام تجليل از پيامبر و معراج اوست و ديدن جبرئيل، براى پيامبر که مقامش بالاتر از جبرئيل است امتياز و تجليلى نيست و با سياق آيات خيلى تناسب ندارد، و نيز ديدن باطنى خداوند، براى پيامبر هميشه بوده و نه يکبار و دو بار، ولى لطف خاص خداوند در معراج قابل توجّه بوده است، چون خداوند با هدفى خاص پيامبرش را به آسمان‌ها برد، بنابراين نگاه خاصى به او داشت. «رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى‌» در حديث مى‌خوانيم که رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: من جبرئيل را نزد سدرة المنتهى ديدم. جبرئيل به پيامبر گفت: انتهاى حدّى که خداوند براى من گذارده همين جاست و اگر بيشتر از آن بيايم، بالهايم خواهد سوخت. «1»