تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) ثُمَّ يُجْزاهُ الْجَزاءَ الْأَوْفى‌ (41) ثُمَّ يُجْزاهُ الْجَزاءَ الْأَوْفى‌: پس پاداش داده شود به آن سعى خود پاداشى تمامتر بر وفق عمل بدون نقص و خلل. تتمه: ثعلبى در تفسير خود آورده عبد اللّه طاهر که والى خراسان بود، حسين بن فضل را طلبيد و گفت: مرا سه آيه مشکل است حل آن نماى: 1- «فاصبح‌ «1» منهج الصادقين، ج 9، ص 89. جلد 12 - صفحه 353 من النّادمين» که در شأن قابيل است، هرگاه ندم «پشيمانى» از گناه موجب مغفرت باشد چنانچه (حديث) «الندم توبه» دلالت صريح دارد، پس چرا توبه او قبول نباشد و مستحق سخط ربانى باشد؟ 2- «ان ليس للإنسان الّا ما سعى» چون سعى فراخور عمل مکلف است، پس جزاى «اضعافا مضاعفة» چه چيز است؟ 3- «کلّ يوم هو فى شأن» و قول پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله: «جفّ القلم بما هو کائن الى يوم القيمة» منافى آنست. حسين جواب داد که ممکن است ندم در آن شريعت سبب توبه نباشد بلکه آن مخصوص اين امت باشد، يا آنکه ندامت بر کشتن هابيل نبود بلکه بر حمل جسد او بوده، پس توبه از او صادر نشده. و آيه دوم بر سبيل عدل است و اضعاف آن بر سبيل فضل باشد. و آيه سوم مراد شئونى است که ايجاد آن نمايد نه شئونى که ابتداى آن نمايد، و حديث مخصوص به ثانى باشد نه اول؛ عبد اللّه اين جوابها پسند آمد او را تحسين نموده سر و صورت او را بوسيد «1». تکميل: جواب کاملتر آنکه: پشيمانى فقط مستلزم توبه نمى‌شود، زيرا توبه عبارت است از پشيمانى سابق و عزم بر ترک لا حق، و چون او عازم نشد بر ترک آن فعل در زمان مستقبل، پس تائب نبوده باشد. و مراد آيه دوم آنکه خدا بر وفق قصد و نيت مؤمن ثواب به او مى‌دهد، پس جايز است عملى که يک ثواب دارد به سبب نيت واقعيه شخص مستحق اضعاف شود. و مراد سوم آنکه «يوم» به معنى «ان» باشد، يعنى در هر آنى در شئونى است از خلاقيت و رازقيت و غيره، يا در اوقات آينده هر روز و هر ساعت به حسب مصلحت تقدير فرمود.