تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَنَّ إِلى رَبِّکَ الْمُنْتَهى (42)
وَ أَنَّ إِلى رَبِّکَ الْمُنْتَهى: 1- از آنچه در صحف حضرت ابراهيم و موسى عليهما السّلام (بوده است): و بدرستى که بسوى حکم پروردگار توست نهايت
«1» منهج الصادقين، ج 9، ص 90.
جلد 12 - صفحه 354
کار رجوع همه خلايق بعد از انقطاع عمل، تا هر يک را بر وفق عمل خير و شر جزا و سزا دهد. 2- همچنانکه ابتداى خلقت و مدت همه از اوست، نهايت آجال نيز بدو است. 3- آنکه نهايت فکرت بسوى اوست، يعنى قوه متفکره قدرت دارد بر تفکر نمودن در جميع مکونات؛ اما چون به ساحت کبريائى رسد متحير شود و بايستد و نهى از آن وارد شده.
1- از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: «لا فکرة فى الرّبّ» «1».
2- نيز فرمود: تفکّروا فى الاء اللّه و لا تفکّروا فى ذات اللّه «2»: تفکر نمائيد در نعمتهاى الهى و تفکر مکنيد در ذات خداوندى.
3- از حضرت صادق عليه السّلام تفسير آيه را پرسيدند فرمود: اذا انتهى الکلام الى اللّه فامسکوا «3». فرمود: وقتى کلام منتهى شود به خدا، پس باز ايستيد و از آن بگذريد، بعد فرمود: يابن ادم لو اکل قلبک طائر ما اشبعه و بصرک لو وضع عليه خرق ابرة لغطاه، نريد ان تعرف بها ملکوت السّموات و الارض «4»: اى فرزند آدم، اگر بخورد مرغى دل تو را، سير نشود، و اگر چيزى مقدار سوراخ سوزنى بر چشم تو واقع شود باصره تو را بپوشاند از ديدن؛ و تو مى‌خواهى به اين دل و ديده، ملکوت آسمان و زمين را بشناسى؟! پس هرگاه تفکر در کنه مخلوقات الهى متعذر باشد، پس در ذات سبحانى به طريق اولى.
4- شهر بن حوشب نقل نموده روزى حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله به مسجد آمد، اصحاب را فرمود در چه کاريد. گفتند: فکر در خدا نمائيم. فرمود:
تفکّروا فى الخلق و لا تتفکّروا فى الخالق فانّ الفکر لا يحيط به «5»: تفکر در مخلوقات کنيد نه در خالق، زيرا فکر احاطه ننمايد به ذات الهى، و چه بسيار اشخاص در
«1» منهج الصادقين، ج 9، ص 91.
«2» مدرک ياد شده.
«3» کتاب التوحيد، باب 67 ص 456 روايت 9.
«4» همان مدرک ص 455 روايت 5.
«5» منهج الصادقين ج 9 ص 91. و جهت تحقيق بيشتر به روايات 13 و 14 از باب 67 کتاب التوحيد مراجعه کنيد.
جلد 12 - صفحه 355
اين درياى محيط هلاک شده‌اند:
در اين ورطه کشتى فرو شد هزار
که پيدا نشد تخته‌اى بر کنار