اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَنَّه‌ُ خَلَق‌َ الزَّوجَين‌ِ الذَّکَرَ وَ الأُنثي (45) مِن نُطفَةٍ إِذا تُمني (46) وَ أَن‌َّ عَلَيه‌ِ النَّشأَةَ الأُخري (47)
و محققا خداوند خلق فرمود جفت نر و ماده از يک نطفه زماني که ريخته ميشود در رحم يا در تخم.
وَ أَنَّه‌ُ خَلَق‌َ الزَّوجَين‌ِ در انسان و تمام حيوانات از قدرت کامله خود از يک نطفه در رحم يا در تخم خداوند نر و ماده قرار داده حتي در بسياري از اشجار مثل خرما و توت و غير اينها براي اينکه نسل آنها باقي باشد و دفع شهوات خود کنند و با يکديگر مأنوس شوند.
مِن نُطفَةٍ إِذا تُمني تمني بمعني ريخته شده که علامت مني اينست که جهندگي دارد در جاي ديگر مي‌فرمايد: درباره انسان أَ لَم يَک‌ُ نُطفَةً مِن مَنِي‌ٍّ قيامت آيه 37، و ديگر از علائم آن خروج بشهوت است و مورث جنابت چه عمدي باشد يا قهري که دو چيز باعث جنابت ميشود يکي خروج مني چه در خواب و چه در بيداري و ديگر دخول عورة و لو بمقدار رأس حشفه در عورت چه در قبل و چه در دبر چه در مرد و چه در زن و چه در انسان و چه در حيوان، و در حکم مني است بلل مشتبه قبل از استبراء و طول مدّة.
يکي از اصول دين تمام مليين عالم مسئله معاد است که نشئه اخري است
جلد 16 - صفحه 342
و لو در خصوصيات آن اختلاف بسياري است و آن نشئه با اينکه نشئه اولي تفاوت زيادي دارد، اينکه نشئه دار فناء است و آن دار بقاء است، در اينکه نشئه توليد و تناسل است آن نشئه ندارد، اينکه نشئه دار عمل است و آن نشئه دار جزاء است، آن نشئه نه روز دارد و نه شب نه خورشيد نه ماه نه کواکب و نه سماوات بخلاف اينکه نشئه و غير اينها از تمايزات و انقلابات و کلمه.
وَ أَن‌َّ عَلَيه‌ِ النَّشأَةَ الأُخري دلالت دارد بر اينکه بمقتضاي حکمت بر خداوند متعال لازم است آن نشئه، زيرا اگر نباشد دستگاه خلقت عبث و لغو ميشود که مي‌فرمايد: أَ فَحَسِبتُم أَنَّما خَلَقناکُم عَبَثاً وَ أَنَّکُم إِلَينا لا تُرجَعُون‌َ مؤمنون آيه 117.