تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
تَکادُ السَّماواتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ وَ الْمَلائِکَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْأَرْضِ أَلا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ «5»
تَکادُ السَّماواتُ: نزديک شده که آسمانها از غايت هيبت عظمت و جلالت، يا از استعظام نسبت نالايق به ساحت درگاه سبحانى، يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَ: شکافته شود از بالاى يکديگر، يعنى مبدء شکافتن از عرش و کرسى شود به اين ترتيب تا به آسمان دنيا، و چون اجرام علويه با وجود رفعت و متانت از جهت سطوت و عظمت نزديک به انشقاق باشد، پس اکوان سفليه به طريق اولى منهدم گردد. در کشاف بيان نموده که ذکر فوقيّت، اشعار است بر کمال عظمت و کبريا و جلال ملک متعال، زيرا فوق آسمانها عرش و کرسى و اصناف ملائکه مقربين و غير آن از آثار ملکوت و جبروت، پس ابتداى انشقاق از آنجا اعظم ادله باشد بر غايت عظمت و جلال حضرت عزت «1». يا همه آسمانها منشق گردند از فوق زمين.
وَ الْمَلائِکَةُ يُسَبِّحُونَ: و جميع ملائکه تسبيح مى‌کنند ذات سبحانى را از ناشايسته تنزيهى مقترن، بِحَمْدِ رَبِّهِمْ: به سپاسدارى و شکرگزارى پروردگار خود، يعنى تسبيح و حمد با هم مى‌گويند تا يکى نافى ناسزا و ديگر مثبت سزاوار. از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که مراد به ملائکه در اين مقام
«1» تفسير کشاف (چ مصر) ج 3 ص 396.
جلد 11 - صفحه 397
حمله عرش‌اند که هميشه به تسبيح و تحميد الهى مشغولند «1». وَ يَسْتَغْفِرُونَ: و آمرزش مى‌طلبند، لِمَنْ فِي الْأَرْضِ: براى کسانى که در زمين‌اند از مؤمنان نه کافران، چه آنها هرگز رحمت الهى را نمى‌رسند و لذا در سوره مؤمن استغفار حمله عرش را مخصوص اهل ايمان گردانيده که: «وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا». على ابن ابراهيم (رحمه اللّه:) استغفار کنند براى مؤمنين از شيعه توبه کنندگان خاصه، و لفظ آيه عام و معناى آن خاص است «2».
أَلا إِنَّ اللَّهَ: آگاه باشيد بدرستى که خداى تعالى، هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ:
اوست بسيار بسيار آمرزنده بندگان، مهربان بر ايشان به قبول توبه. و از وفور رحمت و غفران او است که ملائکه را امر فرمايد به استغفار براى گنه کاران مؤمنين. آيه شريفه بنابر تفسير اول براى زيادتى تقرير عظمت است، و بنابر ثانى به جهت دلالت است بر تقدّس ذات او از اتخاذ شريک.