اين سوره با آيه وحى شروع شد، «حم، عسق، کَذلِکَ يُوحِي إِلَيْکَ» و با آيه وحى پايان مىپذيرد. «وَ کَذلِکَ أَوْحَيْنا إِلَيْکَ»
مراد از «روح» در اين آيه را بعضى روح الامين گرفتهاند و بعضى فرشتهاى بالاتر از ساير فرشتگان که همراه آنهاست، نظير «تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَ الرُّوحُ فِيها» «1» و گروهى قرآن دانستهاند که به نظر اين معنا بهتر است.
روح مايه حيات و زندگى است و قرآن رمز حيات معنوى انسان است. همان گونه که جسم بدون روح متلاشى و متعفن مىشود، جامعهى بدون کتاب و قرآن در معرض متلاشى شدن است. آن گونه که حقيقت روح درک نشدنى است، حقيقت قرآن نيز درک ناشدنى است و آن طور که روح کهنه نمىشود قرآن نيز کهنه شدنى نيست.
امام على عليه السلام در نهجالبلاغه مىفرمايد: «لقد قرن الله به صلى الله عليه و آله من لدن کان فطيما اعظم ملائکته يسئلک به طريق المکارم و محاسن الاخلاق ليله و نهاره» «2» همانا خداوند از لحظه از شير گرفتن پيامبر، يکى از بزرگترين فرشتگان خود را همراه او گرداند تا راه مکارم و محاسن اخلاق را شب و روز به او تعليم دهد. بنابراين مراد از جمله «وَ لَا الْإِيمانُ» رها بودن و گمراه بودن و بىايمان بودن پيامبر، قبل از بعثت نيست، بلکه مراد آن است که پيامبر از جزئيّات و محتويّات آئين خبر نداشت.
براى حرکت معنوى انسان امورى لازم است از جمله: راه، «صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ» راهنما، «إِنَّکَ لَتَهْدِي» نور، «وَ لکِنْ جَعَلْناهُ نُوراً» نقشه، «أَوْحَيْنا إِلَيْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا» و هدف و
«1». قدر، 4.
«2». نهجالبلاغه، خطبه 192.
جلد 8 - صفحه 428
مقصد. «إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ»