در آيه قبل خوانديم که پاداش مؤمنان نيکوکار، باغ‌هاى بهشتى و رسيدن به تمام خواسته‌ها و فضل بزرگ پروردگار است. در اين آيه سخن از پاداش کسى است که با هدايت خود صدها ميليون نفر را به اين باغ‌ها و خواسته‌ها رسانده است، يعنى پيامبر اسلام.
اگر هديه يک شاخه گل تشکّر و پاداش لازم دارد، نجات بشريّت چه پاداشى خواهد داشت.
با نگاهى به قرآن مى‌بينيم که شعار تمام انبيا اين بود که ما جز از پروردگارمان پاداشى نمى‌خواهيم. در سوره شعراء از آيه 109 تا آيه 127، سخن حضرت نوح، هود، صالح، لوط و شعيب عليهم السلام و در سوره سبأ آيه 47، سخن پيامبر اسلام چنين است: مزد و پاداش من تنها بر خداوند است. «إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ»*
البتّه شکى نيست که مراد انبيا اين بود که ما پاداش مادى نمى‌خواهيم، ولى اطاعت کردن و
جلد 8 - صفحه 394
هدايت شدن شما را مى‌خواهيم، زيرا همه آنان پس از آنکه در سوره شعراء درخواست مزد را منتفى دانستند، به مردم سفارش تقوا و اطاعت از خداوند مى‌کردند. «فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ»* پس انبيا پاداش مادى نمى‌خواهند، ولى مزد معنوى و هدايت مردم را خواهانند که اين مزد در واقع به نفع خود مردم است، نظير اينکه استادى به شاگردش بگويد: من از تو مزدى نمى‌خواهم و پاداش من تنها يک چيز است و آن اينکه تو درس بخوانى که در واقع اين پاداش براى شاگرد است.
مزد رسالت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله چيست؟ پيامبر اسلام نيز از مردم درخواست مزد مادى نداشت، ولى چندين مرتبه از طرف خداوند با کلمه «قُلْ» مأمور شد تا مزد معنوى را که به نفع خود مردم است، از مردم تقاضا کند. «قُلْ ما سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ» «1»
اين مزد معنوى نيز در دو تعبير آمده است. يک بار مى‌فرمايد: من هيچ مزدى نمى‌خواهم جز آنکه هر که خواست راه خدا را انتخاب کند، «إِلَّا مَنْ شاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلى رَبِّهِ سَبِيلًا» «2» و يک بار در آيه مورد بحث که مى‌فرمايد: «لا أَسْئَلُکُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى» بنابراين مزد رسالت دو چيز است: يکى انتخاب راه خدا و ديگرى مودّت قربى. جالب آنکه در هر دو تعبير کلمه «إِلَّا» مطرح شده است، يعنى مزد من تنها همين مورد است.
با کمى تأمل مى‌فهميم که بايد راه خدا و مودّت اهل بيت يکى باشد، زيرا اگر دو تا باشد، تناقض است، يعنى نمى‌توان گفت: من فقط تابستان‌ها مطالعه مى‌کنم و بار ديگر گفت: من فقط زمستان‌ها مطالعه مى‌کنم. زيرا محصور بايد يک چيز باشد.
پيامبر اسلام از طرف خداوند يک بار مأمور مى‌شود که به مردم بگويد: مزد من تنها انتخاب راه خداست و بار ديگر مأمور مى‌شود که بگويد: مزد من فقط مودّت قربى است. در واقع بايد اين دو درخواست يکى باشد. يعنى راه خدا همان مودّت قربى باشد.
از طرفى مودّت با دو چيز ملازم است: يکى شناخت و معرفت، زيرا تا انسان کسى را نشناسد نمى‌تواند به او عشق بورزد. دوم اطاعت، زيرا مودّت بدون اطاعت نوعى تظاهر و رياکارى و
«1». سبأ، 47.
«2». فرقان، 57.
جلد 8 - صفحه 395
دروغ و تملّق است. پس کسانى که دستورات خود را از غير اهل بيت پيامبر عليهم السلام مى‌گيرند، راه خدا را پيش نگرفته‌اند. اين از ديدگاه قرآن.
امّا از نظر عقل. پاداش بايد همسنگ و هموزن عمل باشد. رسالت، جز امامت که ادامه آن است هم وزنى ندارد، مزد رسالت ادامه هدايت است، مزد يک معصوم، سپردن کار به معصوم ديگر است. مزد عادل آن است که زحمات او را به عادل ديگر بسپاريم.
عقل مى‌گويد: تا لطف هست بايد تشکّر نيز باشد و اگر امروز لطف پيامبر شامل حال ما شده و ما به اسلام هدايت شده‌ايم بايد مزد رسالتش را بپردازيم و اگر مزد رسالت، مودّت قربى است، امروز هم بايد قُربايى باشد تا نسبت به او مودّت و اطاعت داشته باشيم. آرى، امروز هم بايد نسبت به حضرت مهدى عليه السلام مودّت داشته و نسبت به او مطيع باشيم. مگر مى‌شود بگوييم مسلمانان صدر اسلام مأمور بودند مزد رسالت را بپردازند و نسبت به قربى مودّت داشته باشند، ولى مسلمانان امروز يا اين وظيفه را ندارند و يا قربايى نيست تا به او مودّت بورزند و مزد رسالت را بپردازند. البتّه مودّت حضرت مهدى عليه السلام در زمان غيبت، عمل به پيام‌هاى او و رفتن در راه کسانى است که ما را به آنان سپرده است، يعنى فقهاى عادل و بى هوا و هوس.
عقل انسان از اينکه مودّت قربى پاداش پيامبرى قرار گرفته که صدها ميليون نفر را به هدايت و سعادت و فضل کبير الهى رسانده مى‌فهمد که قربى و کسانى که مورد مودّت هستند، برترين افراد بشر و معصومند. زيرا هرگز مودّت گنهکار پاداش پيامبر معصوم قرار نمى‌گيرد. نمى‌توان باور کرد که مودّت افرادى گنهکار بر مسلمانان جهان در طول تاريخ واجب باشد و هيچ فرقه‌اى از مسلمانان (غير از شيعه) رهبران خود را معصوم نمى‌داند و هيچ فرد يا گروهى تا کنون نه براى امامان معصوم گناهى نقل کرده و نه براى آن بزرگواران استادى نام برده است.
عقل مى‌گويد: گذاشتن دست بشر در دست غير معصوم نه تنها ظلم به انسانيّت است، بلکه ظلم به تمام هستى است. زيرا هستى براى انسان آفريده شده (تمام آيات «خَلَقَ لَکُمْ»*، «سَخَّرَ لَکُمُ»* و «مَتاعاً لَکُمْ»* نشانه‌ى آن است که هستى براى انسان است) و انسان براى
جلد 8 - صفحه 396
تکامل واقعى و معنوى و خدايى شدن و آيا سپردن اين انسان با آن اهداف والا به رهبران غير معصوم، ظلم به او و ظلم به هستى نيست؟
اگر در روايات، رهبر معصوم و ولايت او زير بنا و پايه و اساس دين شناخته شده است، بنى الاسلام على خمس ... الولاية «1» و اگر حضرت على عليه السلام تقسيم کننده مردم ميان بهشت و دوزخ معرّفى شده است، «قسيم الجنة و النار» «2» و اگر نماز بى ولايت پذيرفته نمى‌شود، «3» و اگر مودّت اهل بيت حسنه است، «4» و اگر زيارت و توسّل به آنان سفارش شده، همه به خاطر همان جوهر کيميايى مودّت است.
زمخشرى و فخررازى که از بزرگان اهل سنّت هستند، در تفاسير خود آورده‌اند که رسول‌خدا صلى الله عليه و آله فرمودند:
«من مات على حب آل محمد مات شهيدا» هر که با دوستى آل‌محمّد از دنيا برود، شهيد است.
«من مات على حب آل محمد مات تائبا» هر که با دوستى آل محمّد از دنيا برود، توبه‌کننده است.
«من مات على حب آل محمد مات مستکمل الايمان» هر که با دوستى آل محمّد از دنيا برود، با ايمان کامل از دنيا رفته است.
«من مات على حب آل محمد مات على السنة و الجماعة» هر که با دوستى آل محمّد از دنيا برود، طبق سنّت و سيره پيامبر از دنيا رفته است.
حال اين سؤال پيش مى‌آيد که آيا مودّت بدون اطاعت، مى‌تواند هم وزنِ شهادت، مغفرت و ايمان کامل قرار گيرد؟
در همين تفاسير ذيل اين آيه حديثى از رسول اکرم صلى الله عليه و آله آمده است که:
«ألا و من مات على بغض آل محمد جاء يوم القيامة مکتوب بين عينيه آيس من رحمة الله»، آگاه باشيد، هرکه با کينه و بغض آل محمّد بميرد، روز قيامت مى‌آيد در حالى که ميان دو
«1». کافى، ج 2، ص 18.
«2». بحار، ج 7، ص 186.
«3». بحار، ج 27، ص 167.
«4». بحار، ج 43، ص 362.
جلد 8 - صفحه 397
چشم او نوشته شده: او از رحمت خداوند مأيوس و محروم است.
«ألا و من مات على بغض آل محمد مات کافرا» آگاه باشيد، هر که با بغض آل‌محمّد بميرد، کافر مرده است.
«ألا و من مات على بغض آل محمد لم يشم رائحة الجنة» هر که با بغض آل‌محمّد بميرد، بوى بهشت را استشمام نمى‌کند.
فخر رازى در تفسير خود آورده است: همين که آيه مودّت نازل شد از پيامبر اکرم پرسيدند:
قربى چه کسانى هستند که مودّت آنها بر ما واجب است؟
حضرت فرمودند: علىّ و فاطمه و فرزندانش، سپس اضافه مى‌کند که حضرت فرمودند:
«فاطمة بضعة منى يؤذينى ما يؤذيها» فاطمه پاره تن من است هر کس او را اذيّت کند مرا اذيّت کرده و کيفر کسانى که رسول خدا را اذيّت کنند، در قرآن چنين آمده است. «إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً» «1»
در حديث مى‌خوانيم که امام حسن عليه السلام در ذيل جمله‌ى «وَ مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيها حُسْناً» فرمود: «اقتراف الحسنة مودتنا اهل البيت» «2» کسب نيکى، مودّت ما اهل بيت است.