اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثلُها فَمَن عَفا وَ أَصلَح‌َ فَأَجرُه‌ُ عَلَي اللّه‌ِ إِنَّه‌ُ لا يُحِب‌ُّ الظّالِمِين‌َ (40)
و جزاء هر بدي تلافي بمثل است زياد روي نشود پس اگر کسي عفو کرد و اصلاح نمود پس اجر او بر خداوند است محققا او دوست نمي‌دارد ظالمين را.
چنانچه در جاي ديگر ميفرمايد وَ کَتَبنا عَلَيهِم فِيها أَن‌َّ النَّفس‌َ بِالنَّفس‌ِ وَ العَين‌َ بِالعَين‌ِ وَ الأَنف‌َ بِالأَنف‌ِ وَ الأُذُن‌َ بِالأُذُن‌ِ وَ السِّن‌َّ بِالسِّن‌ِّ وَ الجُرُوح‌َ قِصاص‌ٌ فَمَن تَصَدَّق‌َ بِه‌ِ فَهُوَ کَفّارَةٌ لَه‌ُ- مائده آيه 49- وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثلُها اگر ممکن است تدارک بمثل بمثل تدارک کنند مالي برده همان مال را يا تعداد مساوي آن را دريافت کنند اگر آسيبي رسانده مطابقش تلافي کنند و اگر تدارک بمثل ممکن نيست در شرع مطهر ديه معين فرموده حتي ارش خدش و ارش سيلي اگر سياه شود يا قرمز شود کتاب حدود و ديات را در فقه مراجعه کنيد و ترک حدود شرعيه- مخالفت امر الهي است مربوط بطرف نيست و اما تدارک يا ديه حق طرف است ميتواند گذشت کند و عفو نمايد لذا ميفرمايد:
فَمَن عَفا وَ أَصلَح‌َ فَأَجرُه‌ُ عَلَي اللّه‌ِ يا بکلي عفو کند يا بنحوي
جلد 15 - صفحه 500
بين آنها را اصلاح دهند و با يکديگر تصالح کنند البته بهتر و افضل از تدارک است چنانچه خداوند هم نسبت بحق خود همين معامله را ميکند اگر طرف قابليت عفو ندارد بمقدار معاصي عذاب ميکند که ميفرمايد وَ مَن جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجزي إِلّا مِثلَها، وَ هُم لا يُظلَمُون‌َ- انعام آيه 161- و اگر قابليت عفو دارد عفو ميفرمايد إِن‌َّ اللّه‌َ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ- حج آيه 59- وَ إِن‌َّ اللّه‌َ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ- مجادله آيه 3- إِنَّه‌ُ لا يُحِب‌ُّ الظّالِمِين‌َ عدم محبت خدا عدم شمول رحمت است و الا حب و بغض در ساحت قدس او نيست و ظالم کسي است که ظلم ميکند و کسي که زائد بر حقش تلافي ميکند و مکرّر گفته شده که ظلم سه قسم است: ظلم بنفس، ظلم بغير، ظلم بدين.