اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ تَراهُم يُعرَضُون‌َ عَلَيها خاشِعِين‌َ مِن‌َ الذُّل‌ِّ يَنظُرُون‌َ مِن طَرف‌ٍ خَفِي‌ٍّ وَ قال‌َ الَّذِين‌َ آمَنُوا إِن‌َّ الخاسِرِين‌َ الَّذِين‌َ خَسِرُوا أَنفُسَهُم وَ أَهلِيهِم يَوم‌َ القِيامَةِ أَلا إِن‌َّ الظّالِمِين‌َ فِي عَذاب‌ٍ مُقِيم‌ٍ (45)
و مي‌بيني ظالمين را که عرضه داشته ميشوند بر آتش سر بزير انداخته از ذلة و خواري نظر ميکنند به آتش زير چشمي.
وَ تَراهُم که پيغمبر مشاهده ميکند و اينکه از باب بيان مصداق است و الا تمام اهل محشر مخصوصا مؤمنين مشاهده ميکنند موقعي که اينکه ظالمين را ميکشند رو بآتش.
يُعرَضُون‌َ عَلَيها که هنوز داخل آتش نشده‌اند ولي آتش را بر آنها عرضه ميدارند و صداي نعره‌هاي جهنم را ميشنوند و شعله‌هاي او را مشاهده ميکنند از ترس قدرت ندارند سربلند کنند.
خاشِعِين‌َ مِن‌َ الذُّل‌ِّ ذليل و حقير زير غل و زنجير و از وحشت آتش نميتوانند چشم باز کنند و نميتوانند چشم هم گذارند.
يَنظُرُون‌َ مِن طَرف‌ٍ خَفِي‌ٍّ باصطلاح زير چشمي بآتش نظر ميکنند.
وَ قال‌َ الَّذِين‌َ آمَنُوا إِن‌َّ الخاسِرِين‌َ الَّذِين‌َ خَسِرُوا أَنفُسَهُم وَ أَهلِيهِم يَوم‌َ القِيامَةِ أَلا إِن‌َّ الظّالِمِين‌َ فِي عَذاب‌ٍ مُقِيم‌ٍ و گفتند کساني که ايمان آوردند محققا خاسرين کساني هستند که هم خود را بخسران انداختند و هم اهل خود را روز قيامت آگاه باشيد محققا ظالمين در عذاب هميشگي هستند.
وَ قال‌َ الَّذِين‌َ آمَنُوا فرداي قيامت که تمام در محشر مجتمع ميشوند خطاب ميرسد از جانب خداوند وَ امتازُوا اليَوم‌َ أَيُّهَا المُجرِمُون‌َ- يس آيه 59- اهل بهشت مشاهده ميکنند اهل جهنم را و اهل جهنم مشاهده ميکنند اهل بهشت را و اينکه بالاترين
جلد 15 - صفحه 506
سروري است بر اهل بهشت که از جهنم نجات پيدا کردند و بالاتر غمي است بر اهل جهنم که از بهشت محروم شدند لذا مؤمنين ميگويند:
إِن‌َّ الخاسِرِين‌َ خاسر کسي را گويند که علاوه از اينکه نفع نبرده کسر و ضرر هم پيدا کرده و اينکه خسران هم درجاتي دارد هر چه زيانش بيشتر باشد خسرانش زيادتر ميشود مثلا در باب تجارت يک نفر هزار تومان کسر کرده يکي يک مليون يکي ملياردها آن خسران زياد براي کسانيست که هم خود را بخسران انداختند و هم ديگران را.
الَّذِين‌َ خَسِرُوا أَنفُسَهُم وَ أَهلِيهِم يَوم‌َ القِيامَةِ ذکر اهليهم براي نوعيّت است که نوعا اهل هر کس تابع او است من نميدانم خداوند چه ميکند با کساني که پس از رحلت پيغمبر تا زمان ظهور حضرت بقية اللّه ملياردهايي را بخسران انداختند.
أَلا إِن‌َّ الظّالِمِين‌َ فِي عَذاب‌ٍ مُقِيم‌ٍ اينکه کلام الهي است مقول قول مؤمنين نيست و جمله مستقله است و عذاب مقيم خلود در آتش است ابد الاباد که آخر ندارد.