اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنّا جَعَلناه‌ُ قُرآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّکُم تَعقِلُون‌َ «3»
محققا ما قرار داديم اينکه کتاب مبين را قرآن بلسان عرب باشد که شما تعقل کنيد.
إِنّا جَعَلناه‌ُ قُرآناً عَرَبِيًّا که رسول ما بر شما قرائت فرمايد به لسان عربي فصيح بليغ که تمام فصحاء و بلغاء زبردست عاجز باشند از آوردن مثل آن بلکه مثل ده سوره آن بلکه مثل يک سوره آن و لو با جن و انس همدست شوند که ميفرمايد قُل لَئِن‌ِ اجتَمَعَت‌ِ الإِنس‌ُ وَ الجِن‌ُّ عَلي أَن يَأتُوا بِمِثل‌ِ هذَا القُرآن‌ِ لا يَأتُون‌َ بِمِثلِه‌ِ وَ لَو کان‌َ بَعضُهُم لِبَعض‌ٍ ظَهِيراً- اسراء آيه 90- و ميفرمايد: أَم يَقُولُون‌َ افتَراه‌ُ قُل فَأتُوا بِعَشرِ سُوَرٍ مِثلِه‌ِ مُفتَرَيات‌ٍ وَ ادعُوا مَن‌ِ استَطَعتُم مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ إِن کُنتُم صادِقِين‌َ- هود آيه 15- و ميفرمايد وَ إِن کُنتُم فِي رَيب‌ٍ مِمّا نَزَّلنا عَلي عَبدِنا فَأتُوا بِسُورَةٍ مِن مِثلِه‌ِ وَ ادعُوا شُهَداءَکُم مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ إِن کُنتُم صادِقِين‌َ- بقره آيه 21- و جهات معجزه بودن قرآن را ما در مجلد اول اينکه تفسير در مقدمات بيان کرده‌ايم مراجعه کنيد.
لَعَلَّکُم تَعقِلُون‌َ بايد و باشد تعقل کنيد، تعقل عقل را به کار زدن است و از او بهره برداشتن و عقل لطيفه رباني است و جوهر ملکوتي است و موهبت الهي است که خداوند تبارک و تعالي به انسان افاضه فرموده که بمنزله آينه است که در آن حقايق امور مشاهده مي‌شود، خوب و بد، نفع و ضرر، خير و شر، سعادت و شقاوت، حسن و قبح، نجات و هلاکت و تعقل بکار زدن عقل است و رفتن
جلد 16 - صفحه 3
شرائط بسياري دارد:
اولا محتاج به چراغ علم است با تاريکي جهل درک نمي‌کند.
و ثانيا بايد چشم قلب کور و کر و لال نباشد به کبر و عناد و عصبيت و نخوت و ساير صفات خبيثه که ميفرمايد صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَعقِلُون‌َ- بقره آيه 166.
و ثالثا بايد در چشم عقل بسته نباشد بهواهاي نفساني و حب شهوات و غرق محبت دنيا که بايد دعا کند
«اللهم اخرج حب الدنيا عن قلبي».
و رابعا روي آينه قلب که عقل باشد سياه نشده باشد بکثرة معاصي واي بحال کسي که تمام اينکه موانع اربعه را داشته باشد چگونه مي‌تواند تعقل کند.