تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قَدْ کانَ لَکُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا فِئَةٌ تُقاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ أُخْرى کافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ وَ اللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشاءُ إِنَّ فِي ذلِکَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصارِ «13»
ترجمه
به تحقيق بود مر شما را آيتى در دو گروه که بهمرسيدند گروهى جهاد ميکردند در راه خدا و گروه ديگر کافر بودند که ميديدند ايشان را دو برابر خودشان ديدن بچشم و خداوند تأييد ميکند بيارى خود هر کس را ميخواهد همانا در اين هر آينه عبرت است از براى صاحب نظران..
تفسير
اصحاب بدر سيصد و سيزده نفر بودند فرمانده کل پيغمبر (ص) بود امير- المؤمنين (ع) علمدار مهاجرين و سعد بن عباده علمدار انصار هفتاد شتر داشتند و دو اسب و شش زره و هشت شمشير و عده مشرکين مکه که بجنگ مسلمانان آمده بودند هزار يا نهصد و پنجاه نفر بودند و در زمين بدر يکديگر را ملاقات نمودند ابتداء لشگر اسلام بنظر آنها حقير و قليل آمد جرئت و سبقت بقتال نمودند بعدا بقدرت الهى چنان مرعوب شدند که ميديدند مسلمين را دو برابر عده خودشان يعنى دو برابر عده کفار يا دو برابر عده مسلمين و اين يکى از دلائل نبوت و معجزات پيغمبر ما بشمار ميرود و بعضى ترونهم بصيغه مخاطب قرائت نموده‌اند يعنى شما کفار را دو برابر عده مسلمين ميديديد با آنکه سه برابر بودند براى آنکه از محاربه با آنها وحشت نداشته باشيد چون خداوند بمسلمين وعده ظفر بشرط صبر داده بود در صورتى که کفار دو برابر باشند و حق آنستکه اين در صورتى است که خطاب بمسلمين باشد ولى اگر خطاب بکفار باشد باز معنى اول محتمل است چنانچه بقرائت يرونهم بصيغه مغايب هم معنى دوم محتمل است ولى انصاف آنست که معنى اول اظهر است
جلد 1 صفحه 388
و اللّه اعلم و خداوند تأييد فرمود مجاهدين بدر را بآنکه کم و زياد جلوه دادشان در نظر دشمن بطوريکه آنها ايشانرا معاينه ميکردند بچشم زياد و کم بدوا و بعدا و غلبه داد آنها را بر کفار به قسميکه از آن تاريخ ببعد رعب مسلمين در دل کفار جاى گرفت و چه خوب گفته شاعر در اينمقام
شاها بجهان در نبوت بستى
و از معجزه جان دشمنان را خستى
تنها نه مه دو هفته کردى بدو نيم
مردانه مصاف بدر را بشکستى
و اين تأييد اختصاص بآنها ندارد بلکه خداوند هر کس را بخواهد تأييد ميکند و نصرت ميدهد ولى اين واقعه موجب عبرت خردمندان و صاحب نظران با بصيرت است که پند بگيرند و از کثرت دشمن و قلت خودشان و کمى سلاح نترسند و اتکال بخداوند نموده بکوشند تا جامه شرافت بپوشند و شربت مراد بنوشند.