اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَاصفَح عَنهُم وَ قُل سَلام‌ٌ فَسَوف‌َ يَعلَمُون‌َ (89)
پس صرفنظر کن از، آنها و رو برگردان و بگو سلام پس زود باشد که بر آنها معلوم شود.
فَاصفَح عَنهُم اعراض است و متعرض آنها نشدن چنانچه مي‌فرمايد وَ أَعرِض عَن‌ِ المُشرِکِين‌َ- انعام آيه 106- و مي‌فرمايد خُذِ العَفوَ وَ أمُر بِالعُرف‌ِ وَ أَعرِض عَن‌ِ الجاهِلِين‌َ- اعراف 198- و مي‌فرمايد فَاصدَع بِما تُؤمَرُ وَ أَعرِض عَن‌ِ المُشرِکِين‌َ- حجر آيه 94-. اشکال: بعضي گفتند اينکه آيات منافي است با امر جهاد که مي‌فرمايد يا أَيُّهَا النَّبِي‌ُّ جاهِدِ الکُفّارَ وَ المُنافِقِين‌َ وَ اغلُظ عَلَيهِم- توبه آيه 74- تحريم آيه 9- و ساير آيات جهاد. جواب: بعضي گفتند اينکه آيات منسوخ شده به آيات جهاد لکن ما مي‌گوئيم به اينکه اولا نوع مجاهدات حضرت دفاعي بود آنها مي‌آمدند براي دفع آنها مسلمين مثل بدر و احزاب و احد و ثانيا آنها اذيت و آزار بمسلمانان مي‌کردند يا در مقام اضلال آنها و ارجاع آنها به کفر و شرک بودند جهاد براي دفع شر آنها بود و ثالثا در موارد جهاد دعوت به اسلام بود و احتمال تأثير مي‌رفت و بسياري هم از ترس جهاد يا از جهات ديگر بشرف اسلام مشرف مي‌شدند و اينکه آيات در زمينه يأس است که بکلي از قابليت هدايت افتاده‌اند.
وَ قُل سَلام‌ٌ بعضي گفتند سلام اعراض و جدايي است لکن ظاهرا مراد اينکه باشد که شما از دست ما سالم و ما هم از دست شما سالم باشيم يعني کاري بکار يکديگر نداشته باشيم بزبان عوام تو آن طرف جوي و من اينطرف نه شما به ما اذيت کنيد نه ما با شما کاري داشته باشيم.
جلد 16 - صفحه 67
فَسَوف‌َ يَعلَمُون‌َ زود باشد بدانند يعني حق براي آنها مکشوف شود بعذابهاي دنيايي يا حين نزع يا در قيامت. اقول: الان بغتة الهام شد که آيات جهاد در موردي بود که در نسل آنها مؤمني پيدا نمي‌شد که لا يَلِدُوا إِلّا فاجِراً کَفّاراً نوح آيه 28- و اينکه آيات براي اينکه باشد که در نسل آنها و لو به هفتاد واسطه مؤمني بوجود آيد.
هذا آخر ما اردنا ايراده في تلک السورة الشريفة و يتلوه انشاء اللّه تعالي سورة حم دخان و بقية السور بفضله و کرمه و توفيقه و تسديده و تأييده و الحمد للّه اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا و الصلاة و السلام علي النبي الاکرم و علي آله الطاهرين و اللعن علي اعدائهم اجمعين و انا الحقير الفقير السيد عبد الحسين طيّب غفر له و لابويه و من تعلق به.
جلد 16 - صفحه 69
سوره دخان مکية و هي تسع و خمسون آية
جلد 16 - صفحه 70
بسم اللّه و باللّه، و الصلاة علي رسول اللّه، و علي آله آل اللّه، و اللعن علي أعدائهم أعداء اللّه.