اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ واعَدنا مُوسي أَربَعِين‌َ لَيلَةً ثُم‌َّ اتَّخَذتُم‌ُ العِجل‌َ مِن بَعدِه‌ِ وَ أَنتُم ظالِمُون‌َ (51)
(و ياد کنيد زماني را که با موسي چهل شب قرار داد نموديم، پس شما گوساله را بعد از آن معبود خود گرفتيد و حال آنکه شما ستمکاران بوديد) اينکه جمله نيز عطف بجمل سابقه است يعني و اذکروا اذ واعدنا، اينکه نعمت را نيز متذکر شويد که خداوند از گناه بزرگ شما که شرک بخدا باشد عفو فرمود.
و مواعدة بمعني قرار داد است و اينکه همان مواعده است که در سوره اعراف بيان ميفرمايد:
1- سوره دخان آيه 22
2- سوره الشعراء آيه 61
جلد 2 - صفحه 31
وَ واعَدنا مُوسي ثَلاثِين‌َ لَيلَةً وَ أَتمَمناها بِعَشرٍ فَتَم‌َّ مِيقات‌ُ رَبِّه‌ِ أَربَعِين‌َ لَيلَةً«1» و در اينکه آيه دو وعده يعني سي شب و ده شب تمديد شده را با هم جمع نموده و در اخبار وارد شده که چهل شب تمام ماه ذي القعده و دهه اول ماه ذي الحجّة بوده است.
و اينکه مواعده براي جهاتي بوده: يکي نزول الواح تورية چنانچه در آيات سوره اعراف و طه اشاره شده ديگر اثبات مقام خلافت هارون چنانچه در همان آيه سوره اعراف است وَ قال‌َ مُوسي لِأَخِيه‌ِ هارُون‌َ اخلُفنِي فِي قَومِي وَ أَصلِح وَ لا تَتَّبِع سَبِيل‌َ المُفسِدِين‌َ«2» و ديگر امتحان بني اسرائيل چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد قال‌َ فَإِنّا قَد فَتَنّا قَومَک‌َ مِن بَعدِک‌َ وَ أَضَلَّهُم‌ُ السّامِرِي‌ُّ«3» و اتخاذ افتعال از اخذ و بمعني جعل و قرار دادن و مفعول دومش در آيه محذوف شده يعني اتخذتم العجل الها و ضمير من بعده يا بوعد که از واعدنا استفاده ميشود برميگردد يا بموسي و تقدير «من بعد ذهاب موسي و غيبته» ميباشد و بحث درباره سامري و گوساله او در ذيل آيات سوره اعراف و طه بيان خواهد شد انشاء اللّه تعالي.