تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَقَدْ مَکَّنَّاهُمْ فِيما إِنْ مَکَّنَّاکُمْ فِيهِ وَ جَعَلْنا لَهُمْ سَمْعاً وَ أَبْصاراً وَ أَفْئِدَةً فَما أَغْنى عَنْهُمْ سَمْعُهُمْ وَ لا أَبْصارُهُمْ وَ لا أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِذْ کانُوا يَجْحَدُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ «26»
وَ لَقَدْ مَکَّنَّاهُمْ: و هر آينه بتحقيق تمکين داديم قوم عاد را، فِيما إِنْ مَکَّنَّاکُمْ فِيهِ: در آن چيزى که تمکين ساختيم شما را اى کفار قريش در آن چيز از قوت و شوکت و کثرت مال و آسايش و طول عمر و تصرف امور دنيوى و
«1» الاحتجاج طبرسى، (ج نجف 1386 ق) ج 2 ص 161- 159.
جلد 12 - صفحه 88
فرمانروائى، وَ جَعَلْنا لَهُمْ سَمْعاً: و قرار داديم براى ايشان گوش را تا بشنوند فرامين را، وَ أَبْصاراً: و چشم را تا ببينند آيات ما را، وَ أَفْئِدَةً: و دلها را تا به آن دريابند و بفهمند الطاف ما را، و ايشان به اين نعمتها معرفت پيدا ننموده و استدلال ننمودند بر منعم و معطى آن، زيرا نه به گوش استماع کلام حق داشتند و نه به چشم آثار قدرت را مشاهده کردند و نه به قلب در دلايل وحدت الهى تفکر نمودند، لا جرم به گمراهى و کفر باقى و به عذاب مبتلا شدند.
فَما أَغْنى عَنْهُمْ: پس باز نداشت و دفع ننمود از ايشان، سَمْعُهُمْ وَ لا أَبْصارُهُمْ: گوش ايشان و نه چشمان ايشان، وَ لا أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ: و نه دلهاى ايشان چيزى را از عذاب خدا، إِذْ کانُوا يَجْحَدُونَ بِآياتِ اللَّهِ: زيرا که بودند به جهت عناد انکار مى‌کردند آيات خدا را که از جمله آن معجزات پيغمبر بود و گوش و چشم و دل که موجب هدايت و ارشاد است در آثار قدرت و حجج و آيات بينه داله بر وحدت، استعمال نکردند. وَ حاقَ بِهِمْ: و فرا گرفت به ايشان، ما کانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ: آنچه را که بودند به آن استهزا مى‌کردند از عذاب و عقاب.
تنبيه: آيات شريفه آگاهى است امت پيغمبر را که در اين گزارشات تأمل کنند و از مخالفت فرامين الهى بيانديشند که عاقبت آن وخيم خواهد بود.
حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه فرمايد:
و قد بصّرتم ان ابصرتم و قد هديتم ان اهتديتم و اسمعتم ان استمعتم. و بتحقيق بينا گرديده شديد اگر بينا شديد به ديده بصيرت، و بتحقيق هدايت شديد به راه راست اگر قبول هدايت کنيد، و شنوانيده شديد به چيزى که دلالت کند به خير و سعادت از اوامر و نواهى اگر بشنويد آن را به گوش دل و بهره‌ور شويد آن را «1».