تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
تُدَمِّرُ کُلَّ شَيْ‌ءٍ بِأَمْرِ رَبِّها فَأَصْبَحُوا لا يُرى إِلاَّ مَساکِنُهُمْ کَذلِکَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ «25»
تُدَمِّرُ: هلاک کند و نابود سازد آن باد از غايت شدت و سطوت، کُلَّ شَيْ‌ءٍ بِأَمْرِ رَبِّها: هر چيز را به فرمان پروردگار خود از نفس و اموال و انعام شما. اضافه رب به ريح دال است بر آنکه بادها و تصريف آن از جمله چيزى است که شاهد است بر عظمت قدرت سبحانى، چه آن از اعاجيب خلق و از اکابر لشکر او است.
چون بر آنها نازل شد، اموال و مواشى و نفوس آنان را مستأصل ساخت و خيمه‌ها و شتران با هودجها باد به بالاى هوا مى‌برد و مانند ملخ پراکنده مى‌نمود.
مروى است اول کسى که عذاب را مشاهده نمود زنى بود، بعد از معاينه به آنها گفت: بادى را مى‌بينم که در او شعله آتش است. حضرت هود مؤمنان را از ميان ايشان خارج و به حظيره‌اى برد، و آن باد چون به ايشان مى‌رسيد با روح و ملين بدن آنها بود و متلذذ مى‌شدند. عاديان چون ديدند مواشى آنها را باد در صحرا پران مى‌سازد، به خانه‌ها آمدند درها را بستند. باد متوجه خانه‌ها شده به قدرت کامله الهى درها و بناهاى آنها را از جا برکند و هفت شب و روز پشته‌هاى ريگ بر ايشان مى‌ريخت تا همه در زير آن پنهان و هلاک شدند. بعد
جلد 12 - صفحه 86
باد ريگها را برطرف و اجساد آنها را به دريا ريخت. نزد بعضى اجساد آنها را به کوهها مى‌زد تا پاره پاره شدند.
فَأَصْبَحُوا لا يُرى: پس گشتند بر صفتى و حالتى که ديده نمى‌شدند، يعنى اگر کسى به ديار ايشان گذر مى‌کرد نمى‌ديد، إِلَّا مَساکِنُهُمْ: مگر منزلهاى ايشان را. مراد آنکه همه هلاک شدند مساکن و منازل ايشان خالى بماند.
کَذلِکَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ: همچنانکه جزا داديم آنها را به عذاب استيصال، پاداش دهيم گروه مجرمان درگاه سبحانى را که در کفر و معاصى فرو رفته و از حدود فرامين الهى به غايت گذشته باشند.
مفسرين نقل نموده‌اند که حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله هرگاه باد را مشاهده کردى فرمودى: (اللّهمّ انّى اسئلک خيرها و خير ما ارسلت به و اعوذ بک من شرّها و شرّ ما ارسلت به) «1» و چون ابرى ديدى که در آن مظنه باران بودى رنگ حضرت متغير گشتى و برمى‌خواستى و مى‌نشستى و مى‌آمدى و مى‌رفتى.
عرض مى‌کردند سبب خوف و اضطراب از چيست، فرمودى: از آن مى‌ترسم که مبادا اين ابر مثل آن چيزى باشد که قوم عاد گفتند: (هذا عارِضٌ مُمْطِرُنا) «2».
واقعه عجيبه: طبرسى رحمه اللّه در احتجاج از على بن يقطين نقل نموده که منصور دوانقى امر نمود به حفر چاهى، مشغول چاه شدند تا منصور مرد و آب خارج نشد. به مهدى گفتند، دستور داد که حفر کنيد تا آب بيرون آيد اگرچه بيت المال تمام شود. ابو موسى برادر يقطين مأمور شد، حفر نمودند تا سوراخى در اسفل چاه پيدا شد، بادى از آن بيرون مى‌آمد. خبر به ابو موسى دادند، گفت مرا پائين ببريد در حالى که طول چاه چهل ذراع بود او را کنار محملى و در دلوى گذارده پائين رفت، وقتى به قعر چاه رسيد هول او را گرفت و شنيد صداى باد را در قعر چاه، امر کرد گشاده نمايند سوراخ را و آن را مانند درب بزرگى نمودند.
پس شخصى را به دلوى گذاشته در آن نمودند که خبر آورد، دو نفر به توسط
«1» تفسير منهج الصّادقين، ج 8، ص 326، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2» تفسير ابو الفتوح (چ اسلاميه) ج 10 ص 167.
جلد 12 - صفحه 87
ريسمان پائين رفتند، مقدارى مکث نموده ريسمان را حرکت او را بالا کشيدند، پس از سؤال، گفتند:
امر عظيم مشاهده نموديم، مردان و زنان و خانه‌ها و ظروف و متاع تمام آنها به همان هيئت مسخ شده به سنگ، اما زنان و مردان با لباس، بعضى نشسته جمعى ايستاده، بعضى تکيه کننده و برخى خوابيده، پس چون حساب نموديم جامه‌هاى آنها فرا گرفت شبيه گرد و منازل آنها برپا بود.
ابو موسى نوشت واقعه را براى مهدى عباسى، او هم نوشت براى حضرت موسى بن جعفر عليه السّلام، و پس از حضور سؤال نمود قضيه را، حضرت گريه شديدى نمودند فرمود: اينها بقيه قوم عاد هستند، خداى تعالى غضب فرمود بر ايشان، پس مسخ فرمود آنها را با منازلشان، اين جماعت اصحاب احقافند.
مهدى پرسيد: احقاف چيست؟ حضرت فرمود: ريگستان «1».