تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذْ صَرَفْنا إِلَيْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا حَضَرُوهُ قالُوا أَنْصِتُوا فَلَمَّا قُضِيَ وَلَّوْا إِلى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ «29»
جلد 12 - صفحه 90
وَ إِذْ صَرَفْنا إِلَيْکَ: و ياد بياور اى پيغمبر زمانى که بگردانيديم، يعنى ميل داديم بسوى تو، نَفَراً مِنَ الْجِنِ: گروهى را از جن. بنا بقول ابن عباس هفت نفر بودند از اشراف آنها «1»، يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ: در حالتى که استماع مى‌کردند قرآن را، فَلَمَّا حَضَرُوهُ: پس آن هنگام که حاضر شدند نزد قرآن، يعنى به موضعى که استماع قرآن مى‌توان نمود، قالُوا أَنْصِتُوا: گفتند با يکديگر خاموش باشيد تا بشنويد اين کلام را. در بعض تفاسير است که از غايت حرص بر شنيدن قرآن بر بالاى يکديگر مى‌افتادند، «2» فَلَمَّا قُضِيَ: پس چون گذارده شد قرآن و قرائت آن به اتمام رسيد، به پيغمبر ايمان آوردند و مسائل بسيار از آن حضرت استفسار نمودند. حضرت چند نفر آنها را به رسالت آنها مقرر فرمود، پس ايشان، وَلَّوْا إِلى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ: بازگشتند بسوى قوم خود در حالى که ترساننده بودند از روى شفقت و نصيحت.
تفسير برهان- سبب نزول آيه آنکه حضرت بيرون رفتند از مکه به سوق عکاظ با زيد بن حارثه و مردم را دعوت به اسلام فرمود، کسى اجابت ننمود.
برگشت به مکه، چون رسيد به وادى مجنه، پس در تهجد تلاوت قرآن در نيمه شب نمود، مرور کردند به آن حضرت نفرى از جن، چون شنيدند قرآن را به يکديگر گفتند ساکت شويد «3».
شرح واقعه «4»: نزد بعض مفسرين، خداى تعالى پيغمبر را امر فرمود که انذار جنيان نمايد و قرآن را بر ايشان بخواند. پس جماعتى از آنها را نزد حضرت فرستاد، رسول به اصحاب فرمود: من مأمورم امشب قرآن را بر جن بخوانم،
«1» مجمع البيان (چ 1403 ق. قم) ج 5 ص 39.
«2» تفسير منهج الصّادقين، ج 8، ص 331، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«3» تفسير برهان، ج 4، ص 177، چاپ دار الکتب العلمية قم.
«4» بطور اختصار، مجمع البيان ج 5 ص 93- 92.
جلد 12 - صفحه 91
کيست که تبعيت من نمايد و اين کلمه را سه بار تکرار نمود. عبد اللّه بن مسعود گويد در آنشب به غير از من هيچکس با حضرت نبود. هر دو رفتيم تا به شعب جحون که بالاى مکه است، حضرت خطى اطراف من کشيدند فرمود: از اين خط قدم بيرون مگذار تا من بيايم.
پس حضرت برفت و افتتاح قرآن نمود، مرغان ديدم به مقدار کرکس مى‌پريدند و مى‌آمدند و مى‌نشستند، ماران سياه ديدم آمدند ميان من و پيغمبر حائل شدند و به سبب آواز عظيم آنها صداى پيغمبر به گوش من نمى‌رسيد. ترس بسيار بر من عارض شد. بعد از تلاوت مانند پاره‌هاى ابر سياه از هم متفرق شدند.
صبح که حضرت آمدند فرمود: خفته‌اى؟ گفتم: نه، چه جاى خفتن است، چند مرتبه از شدت ترس و هيبت خواستم فرياد کنم اما چون مى‌ديدم با عصا آنها را از من دور مى‌کنى پا از خط بيرون نگذاشتم. فرمود: اگر بيرون مى‌آمدى مورد خطر بودى. پرسيد: چه ديدى؟ گفتم: مردان سياه رنگ که جامه‌هاى سفيد پوشيده، دامنهاى پيش در هم پيچيده، به ميان هر دو پا نهاده و دامنهاى پس به کمر زده. فرمود: ايشان دوازده هزار نفر از جن نصيبين بودند که استماع قرآن نمودند. و حضرت سوره (العلق) بر ايشان خواند، بعد فرمود: از متاعى خواستند؛ من استخوان و سرگين چهارپايان دادم. گفتم: يا رسول اللّه مردم آن را به نجاست آلوده کنند. فرمود: من نهى نمودم استنجاى به آن را. گفتم: به اينها چه کنند؟
فرمود: هيچکس از آنها استخوان را برندارد مگر که مثل گوشت که بر آن بوده دريابد، هيچ سرگين نباشد مگر دانه‌اى که در آن بوده مشاهده کند.
حضرت چند نفر آنها را به رسالت جنيان مقرر، پس ايشان بازگشتند بسوى قوم خود و به نصيحت؛