تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مَنْ لا يُجِبْ داعِيَ اللَّهِ فَلَيْسَ بِمُعْجِزٍ فِي الْأَرْضِ وَ لَيْسَ لَهُ مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءُ أُولئِکَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ (32)
وَ مَنْ لا يُجِبْ داعِيَ اللَّهِ: و هر که اجابت [نکند] خواننده خدا را که حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله است و به سبب اجابت نکردن عذاب بر او نازل شود، فَلَيْسَ بِمُعْجِزٍ فِي الْأَرْضِ: پس نيست عاجز کننده خداى را از تعذيب او در زمين، چه پناهگاهى نيست در زمين تا از عذاب خدا به آنجا پناه برند. وَ لَيْسَ لَهُ مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءُ: و نيست مر او را غير از خداى تعالى دوستان و مددکاران که منع عذاب کند از او. أُولئِکَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ: آن گروه اجابت نکردگان در گمراهى آشکارااند، يعنى گمراهى که بر همه کس واضع باشد، زيرا اعراض نموده‌اند از اجابت کسى که حق و داعى به حق و از جانب حق است.
از على بن ابراهيم قمى رحمه اللّه مروى است که جنيان بعد از استماع دعوت داعيان نزد پيغمبر آمدند و به شرف اسلام مشرف شدند و حضرت شرايع ايمان را تعليم ايشان نمود، حق تعالى در شأن آنها سوره (قل اوحى) نازل فرمود «1».
تبصره: آيه شريفه دلالت صريح دارد بر آنکه حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله چنانچه بر انس مبعوث بود همچنين مبعوث بر جن هم بوده؛ پس جن و انس مشترک باشند در تکليف.
و مذهب ائمه هدى عليهم السّلام آنست که حکم جن مانند حکم ما خواهد بود در ثواب و عقاب؛ در بحار از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله مروى است که خلق فرموده خدا جن را پنج صنف: 1- مانند باد و هوا. 2- مانند مار. 3- مانند عقارب. 4- مانند حشرات. 5- مانند بنى آدم بر ايشان است حساب و
«1» تفسير على بن ابراهيم قمى، ج 2، ص 299 و 300، از انتشارات کتابفروشى علّامه قم.
جلد 12 - صفحه 94
عقاب «1».
تتمه: در کافى- از حضرت باقر عليه السّلام: جماعتى از مسلمين بيرون رفتند به سفر، راه را گم کردند، پس عطش شديدى به ايشان وارد به مرتبه‌اى که کفن نمودند و زير درختى افتادند. پير مردى با لباس سفيد هويدا، گفت:
برخيزيد اين آبست، پس برخاستند و آشاميدند و حرکت کردند. پس گفتند کيستى تو رحمت کند تو را خدا، گفت: من جن هستم، از آنها که بيعت کردند رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را، بدرستى که شنيدم آن حضرت را که فرمود:
المؤمن اخو المؤمن عينه و دليله: مؤمن برادر مؤمن به منزله چشم او و دليل است، پس نبايد شما ضايع شويد به محل و مکان من «2».