تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ لَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى بَلى إِنَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ (33)
بعد از آن در رد دهريه و منکرين بعث فرمايد:
أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ: آيا نديدند و ندانستند منکران مبدء و معاد آنکه خداى تعالى، الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ: آن ذاتى است که به قدرت قاهره خود بيافريد آسمانها و زمين‌ها را، وَ لَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَ: و مانده نشد و در رنج نيفتاد به آفريدن آنها آن ذات يگانه، بِقادِرٍ عَلى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى: تواناست بر اينکه زنده گرداند مردگان را، چه نقص و عجز به قدرت کامله او راه ندارد (استفهام تقريرى است) يعنى آيا خدائى که قدرت او به اين غايت است که
«1» در بحار الانوار کتاب السماء و العالم ج 14 ص 595 و 586 جن را بر 3 دسته تقسيم کرده است.
«2» سفينة البحار، ج 1، ص 186، (ذيل جن) بنقل از کافى- اصول کافى ج 2 ص 167 روايت 10.
جلد 12 - صفحه 95
جميع آسمانها و زمين‌ها را ايجاد نمايد، قادر نباشد بر زنده نمودن مردگان. بَلى إِنَّهُ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ: آرى، بدرستى که او سبحانه بر همه چيزهاى ممکنه تواناست.
بيان: ذاتى که قادر بر خلق آسمان و زمين است در ابتدا بدون ماده و مده که خلقت آن اکبر از خلقت مردم است، البته قادر خواهد بود بر اعاده آنها از اصل و ماده که سهل‌تر و آسان‌تر است از اول امر، و لکن مردم به جهت غفلت و پيروى هوى از حکم عقل سرپيچى نموده تصديق به قيامت ندارند و حال آنکه عقل سليم حکم فرمايد به آنکه ارسال رسل و انزال کتب لازمه دارد عالم جزا و پاداش و ثواب و عقاب را والا خلقت عالم و آدم عبث و لغو، کار عبث و لغو از حکيم على الاطلاق محال است، پس آيه شريفه در حکم برهان است بر وقوع حشر و قيامت.