تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
هذا هُدىً وَ الَّذِينَ کَفَرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ لَهُمْ عَذابٌ مِنْ رِجْزٍ أَلِيمٌ «11» اللَّهُ الَّذِي سَخَّرَ لَکُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِيَ الْفُلْکُ فِيهِ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ «12» وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَکَّرُونَ «13» قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِيَ قَوْماً بِما کانُوا يَکْسِبُونَ «14» مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَيْها ثُمَّ إِلى رَبِّکُمْ تُرْجَعُونَ «15»
ترجمه
اين هدايت است و آنان که کافر شدند به آيتهاى پروردگارشان براى آنها عذابى است از شديدترين عذاب دردناک
خدا است آنکه مسخّر کرد براى شما دريا را تا روان شود کشتى در آن بفرمانش و تا طلب کنيد از فضل او و باشد که شما شکر کنيد
و مسخّر ساخت براى شما آنچه را در آسمانها و آنچه در زمين است بتمامى از جانب خود همانا در اين هر آينه آيتها است براى گروهى که تفکر ميکنند
بگو بآنان که گرويدند درگذرند از آنان که اميد ندارند وقايع تاريخى خدا را تا پاداش دهد گروهى را بآنچه که بودند کسب ميکردند
هر که کرد کار شايسته‌اى پس بر نفع او است و هر که بد کرد پس بر ضرر آنست پس بسوى پروردگارتان بازگردانده ميشويد.
تفسير
خداوند متعال در تعقيب احوال استهزاء کنندگان بآيات الهى ميفرمايد اين قرآن که بر پيغمبر آخر الزّمان تلاوت شد راهنماى حقيقى است و آنان که منکر آن شوند بعذابى از بدترين انواع عذاب که بسيار مولم و دردناک باشد گرفتار خواهند شد و نيز فرموده خداوند آن ذات مقدّسى است که آرام و مورد استفاده بندگان قرار داد دريا را براى آنکه کشتى در آن روان شود باراده خداوند و بوسيله آن بندگان بمقاصد خودشان برسند از سفر و تجارت و بهره بردارى کنند از دريا بصيد ماهى و بيرون آوردن مرواريد و غيره بفضل الهى و شکرگزارى نمايند و نيز مسخّر و رام فرمود آنچه در آسمانها است از آفتاب و ماه و ستارگان و ابر و باد و غيرها و آنچه در زمين است از حيوانات و نباتات و جمادات را براى انتفاع و استفاده نوع بشر با آنکه تمامى آنها از فضل و احسان خدا است بر بندگان
ابر و باد و مه و خورشيد و فلک در کارند
تا تو نانى بکف آرى و بغفلت نخورى
همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار
شرط انصاف نباشد که تو فرمان نبرى
در اين امور آيات و علائمى است بر توحيد خداى کريم رحيم ولى قدرى فکر و
جلد 4 صفحه 635
تأمّل لازم دارد تا انسان بآن پى برد و قدردانى از الطاف او نمايد بگو اى پيغمبر باهل ايمان بگذرند و صرف نظر نمايند فعلا از خطاها و آزار کفّاريکه انتظار ندارند پيش آمد روزهاى تاريخى انتقام خداوند از کفّار امم سابقه را براى خودشان چون ايّام در کلام عرب بر وقائع بزرگ تاريخى اطلاق ميشود خلاصه آنکه دستور الهى باهل ايمان آنستکه با کفّار مدارا نمايند تا خدا خودش هر يک از دو دسته را بجزاى اعمالشان برساند و گفته‌اند تقدير کلام آنستکه بگو به کسانيکه ايمان آوردند عفو نمائيد و درگذريد عفو ميکنند و ميگذرند و بنظر حقير گاهى از فعل مضارع اراده امر ميشود مانند آنکه گفته ميشود کسيکه آب ندارد تيمّم ميکند يعنى بايد تيمّم کند و مانند قول خداوند قل لعبادى الّذين آمنوا يقيموا الصّلوة و ينفقوا ممّا رزقناهم و بنابر اين حاجت بتقدير نيست و در هر حال آيه اخيره مبيّن و مؤکّد معناى سابق است که خداوند کفّار را مجازات خواهد فرمود و اهل ايمان را بپاداش صبرشان ميرساند و قوما فرموده تا شامل هر دو شود چون در آن آيه تصريح شده که نفع و ضرر هر عمل خوب و بدى بصاحبش خواهد رسيد در اين دنيا يا روز جزا که مئال و مرجع تمام بندگان بحکم خدا است و منافات با مجازات دنيوى ستمکاران ندارد و شايد کلمه ثمّ اشاره باين معنى باشد و اللّه اعلم و قمّى ره نقل فرموده که مراد از قل للّذين آمنوا تا آخر آيه دستور الهى بائمه اطهار است که نفرين نکنند بر ائمه جور تا خداوند خودش آنها را عقوبت فرمايد و اين معنى منافى با معناى سابق نيست چون افراد کامل در ايمان ائمه هدى و در کفر ائمه جورند.