تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَقَدْ آتَيْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْکِتابَ وَ الْحُکْمَ وَ النُّبُوَّةَ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلَى الْعالَمِينَ «16» وَ آتَيْناهُمْ بَيِّناتٍ مِنَ الْأَمْرِ فَمَا اخْتَلَفُوا إِلاَّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ إِنَّ رَبَّکَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما کانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ «17» ثُمَّ جَعَلْناکَ عَلى شَرِيعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْها وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ «18» إِنَّهُمْ لَنْ يُغْنُوا عَنْکَ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً وَ إِنَّ الظَّالِمِينَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُتَّقِينَ «19» هذا بَصائِرُ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ «20»
ترجمه
و هر آينه بتحقيق داديم به بنى اسرائيل کتاب تورية و حکم فرمائى
جلد 4 صفحه 636
و پيغمبرى را و روزى داديم آنان را از پاکيزه‌ها و برترى داديمشان بر جهانيان
و داديم بآنان دليلهاى روشنى از امر دين پس اختلاف نکردند مگر بعد از آنکه آمد آنها را دانش بجهت ستم و دشمنى که ميانشان بود همانا پروردگار تو حکم ميکند ميان آنها روز قيامت در آنچه بودند که در آن اختلاف ميکردند
پس قرار داديم تو را بر طريقه مستقيمه‌ئى از امر دين پس پيروى کن آنرا و پيروى مکن خواهشهاى آنان را که نميدانند
همانا آنها هرگز دفع نميکنند از تو چيزى از اراده خدا را و همانا ستمکارانند بعضيشان دوستان بعضى و خدا دوست پرهيزکاران است
اين موجبات بينائى و بصيرت براى مردم است و هدايت و رحمت براى گروهى که يقين ميکنند.
تفسير
خداوند متعال بعد از بيان نعم بى‌پايان خود نسبت بعموم بندگان شمه‌ئى از آن نسبت بخصوص اولاد حضرت يعقوب پيغمبر ملقّب باسرائيل را ذکر فرموده که ما بآنها کتاب تورية و حکومت در مخاصمات و رسالت در احکام عطا فرموديم و روزى داديم ايشان را از اشياء حلال پاکيزه مانند منّ و سلوى و غيره و برترى داديمشان بر جهانيان زمانشان يا بر ساير قبائل بزيادى انبياء عظام در ميان آنان چون گفته‌اند هزار نفر از آنها بمقام نبوّت رسيدند و برترى پيغمبر ما و ائمه اطهار بر انبياء سلف مسلّم است و نيز عطا فرموديم بايشان دلائل و اماراتى از امر نبوت پيغمبر خاتم و صدق او يا امر نبوّت خودشان يا احکام دين پس اختلاف ننمودند و فرقه فرقه نشدند مگر بعد از آنکه عالم شدند بحق و حقيقت براى طلب رياست و اعمال عداوت بين خودشان و ساير اغراض فاسده و خدا حکم ميکند ميان آنها بتميز حق از باطل و مجازات ناحق گويان و منکرين علائم صدق پيغمبر آخر الزّمان و آنان که ستم نمودند بر خود و خلق بأغراض فاسده خودشان در روز قيامت که روز دادستانى حقّ از خلق و رفع اختلافات است آنچه تا کنون ذکر شد به تبع مفسّرين بود ولى بنظر حقير وجهى براى اختصاص کتاب بتورية نيست چون زبور و انجيل هم به بنى اسرائيل داده شده و ظاهرا مراد از حکم حکومت مطلقه و سلطنت حقّه است که خداوند بحضرت داود و سليمان عليهما السلام عطا فرمود و اختصاص بقضاوت ندارد و آيات راجع به بنى اسرائيل
جلد 4 صفحه 637
است نه خصوص حضرت موسى تا آنکه کتاب مخصوص بتورية و حکم منحصر بمرافعات گردد و مؤيّد اين معنى است که خداوند به پيغمبر خاتم ميفرمايد پس قرار داديم تو را بر طريقه حقّه از امر دين پس پيروى کن از آن و متابعت خواهش نفسانى جهّال را منما که ميخواهند تو را وادار بدين خودشان نمايند چون آن حضرت بعد از تمام انبياء بنى اسرائيل مبعوث برسالت شد نه خصوص حضرت موسى تا آيات راجع باو باشد و نيز ميفرمايد همانا مشرکين مکّه و اهل کتاب از فرق يهود و نصارى دفع نميکنند هرگز از تو چيزى از عذاب و قهر خدا را و ستمکاران بخويش و خلق از هر فرقه و ملّتى باشند ياران و ياوران يکديگرند در مخالفت و معاندت با تو چون با هم سنخيّت دارند و همه پيرو شيطانند ولى نبايد تو از معاضدت آنها با يکديگر باک داشته باشى چون خدا نگهدار و ياور اهل تقوى است که تو پيشرو آنانى و او شرّ آنها را از شما کفايت خواهد فرمود و قمّى ره فرموده اين تأديب است براى پيغمبر صلى اللّه عليه و اله و مراد امّتند و در هر حال اين قرآن و آيات آن موجبات بصيرت و بينائى مردم است در امور دين و دنياى خودشان و راهنما و دليل واضح و رحمت و نعمت است براى کسانيکه در مقام تحصيل يقين برآيند و بخواهند بوسيله عمل بقرآن بسعادت دنيا و آخرت برسند نه کسانيکه از آن اعراض و بقوانين کفّار اعتماد نموده‌اند.