اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ فَرَأَيت‌َ مَن‌ِ اتَّخَذَ إِلهَه‌ُ هَواه‌ُ وَ أَضَلَّه‌ُ اللّه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ وَ خَتَم‌َ عَلي سَمعِه‌ِ وَ قَلبِه‌ِ وَ جَعَل‌َ عَلي بَصَرِه‌ِ غِشاوَةً فَمَن يَهدِيه‌ِ مِن بَعدِ اللّه‌ِ أَ فَلا تَذَکَّرُون‌َ «23»
آيا پس مي‌بيني کسي که گرفته است خداي خود را هواي نفس خود و گمراه کرده او را خداوند بر حسب علم که داشته و مهر کرده بر گوش او که نميشنود و بر قلب او که درک نميکند و قرار داده بر چشم او پوشيده‌اي پس کيست که او را هدايت کند از بعد از خداوند متعال آيا پس از اينکه متذکر نميشويد!.
أَ فَرَأَيت‌َ مَن‌ِ اتَّخَذَ إِلهَه‌ُ هَواه‌ُ يعني متابعت هواي نفس خود ميکند هر چه نفسش مايل باشد ميکند و هر چه نباشد نميکند کأنه نفس خود را خداي خود ميداند
جلد 16 - صفحه 122
اطاعت نفس و لو مخالف فرمان خدا باشد و هواي نفس را بر فرمان الهي مقدّم ميداند.
وَ أَضَلَّه‌ُ اللّه‌ُ گفتيم اضلال الهي بعد از اينکه قابل هدايت نيست بخود وا- گذاشتن است.
عَلي عِلم‌ٍ چون ميداند که اينکه ديگر قابل هدايت نيست روح او مثل لباسي شده که اگر صد دست او را بشويند رنگ ثابت دارد و تغيير نميکند رنگ کفر و شرک و ضلالت براي روحش ثابت شده قابل تغيير نيست و چنانچه رنگ لباس قابل تغيير نباشد صرف زحمت براي زوال رنگ لغو و بي‌فايده است اگر هزار پيغمبر با هزار معجزه بيايند نميتوانند تغيير دهند لذا ميفرمايد: فَذَرهُم يَخُوضُوا وَ يَلعَبُوا حَتّي يُلاقُوا يَومَهُم‌ُ الَّذِي يُوعَدُون‌َ زخرف، آيه 83، معارج آيه، 42.
وَ خَتَم‌َ عَلي سَمعِه‌ِ وَ قَلبِه‌ِ وَ جَعَل‌َ عَلي بَصَرِه‌ِ غِشاوَةً گفتيم همين نحوي که بدن انسان گوش و چشم و قلب دارد روح انسان هم چشم و گوش و قلب دارد اگر پنبه غفلت گوش او را کر کند و کفر و شرک و ضلالت و عناد و عصبيت و ساير صفات خبيثه قلب او را بميراند و پرده هواي نفس و معاصي روي چشم او را بپوشاند نميشنود و نمي‌بيند و درک نميکند لذا از قابليت افتاده.
فَمَن يَهدِيه‌ِ مِن بَعدِ اللّه‌ِ کسي که بهدايت الهي هدايت نميشود کي ميتواند او را هدايت کند.
أَ فَلا تَذَکَّرُون‌َ آيا پس از اينکه متذکر نميشويد که نگذاريد کار به اينجا بکشد که بکلي خود را از قابليت بيندازيد.