اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قالُوا ما هِي‌َ إِلاّ حَياتُنَا الدُّنيا نَمُوت‌ُ وَ نَحيا وَ ما يُهلِکُنا إِلاَّ الدَّهرُ وَ ما لَهُم بِذلِک‌َ مِن عِلم‌ٍ إِن هُم إِلاّ يَظُنُّون‌َ «24»
و گفتند نيست اينکه مگر زندگاني دنيوي ميميريم و زنده ميشويم و هلاک نميکند ما را مگر روزگار که دهر باشد و نيست از براي آنها باين دعوي علمي
جلد 16 - صفحه 123
نيستند آنها مگر آنکه گمان ميکنند. يک دسته کفار بلکه اکثريت آنها دهري مذهب هستند ما وراء حس موجودي قائل نيستند و ميگويند: هر چه وجود پيدا کند بايد محسوس باشد نه خدايي قائلند و نه ملکي و نه جني و نه عقل مجرّدي و نه روح ملکوتي و نه بهشتي و نه جهنمي و نه حسابي و نه کتابي و نه پيغمبري و نه امامي و نه ديني و نه شريعتي و نه بعثي و نه قيامتي همين است دنيا که طبيعت اقتضا ميکند بياييم بدنيا و برويم هست و نيست شويم. اينها را طبيعي مذهب و لا مذهب و دهري مذهب ميگويند با اينکه ميگوييم اينکه طبيعت کجا بود کي او را موجود کرد اوّلا، ثانيا اينکه طبيعت که ديده نميشود و ناديده را که ميگوييد موجود نيست، ثالثا شما عقل و شعور و ادراک نداريد زيرا عقل و شعور و ادراک ديده نميشود.
وَ قالُوا ما هِي‌َ إِلّا حَياتُنَا الدُّنيا نَمُوت‌ُ وَ نَحيا تقديم موت بر حيات شايد نظر اينها اينکه باشد که پس از مردن و خاک شدن باز همين خاک بمقتضاي طبيعت سير ميکند تا آدم شود و هکذا.
وَ ما يُهلِکُنا إِلَّا الدَّهرُ چون بخار قلب تمام شد و خون از جريان افتاد انسان ميميرد نه قابض ارواحي در بين است و نه اراده و مشيّتي.
وَ ما لَهُم بِذلِک‌َ مِن عِلم‌ٍ زيرا دليلي بر نبودن ما وراء الطبيعة ندارند بلکه چون مشاهد نيست گمان ميکنند که نيست.
إِن هُم إِلّا يَظُنُّون‌َ ظن‌ّ در اينجا مجرّد خيال و توهم است.