اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
مَثَل‌ُ الجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ المُتَّقُون‌َ فِيها أَنهارٌ مِن ماءٍ غَيرِ آسِن‌ٍ وَ أَنهارٌ مِن لَبَن‌ٍ لَم يَتَغَيَّر طَعمُه‌ُ وَ أَنهارٌ مِن خَمرٍ لَذَّةٍ لِلشّارِبِين‌َ وَ أَنهارٌ مِن عَسَل‌ٍ مُصَفًّي وَ لَهُم فِيها مِن کُل‌ِّ الثَّمَرات‌ِ وَ مَغفِرَةٌ مِن رَبِّهِم کَمَن هُوَ خالِدٌ فِي النّارِ وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّع‌َ أَمعاءَهُم «15»
جلد 16 - صفحه 174
مثل بهشتي که وعده داده شده باهل تقوي در آن بهشت نهرهايي است از آب که تغييري در او داده نشده، و انهاري از شير که طعم آن تغيير نکرده باشد، و انهاري از خمر که لذت است بر کساني که مي‌آشامند، و انهاري از عسل صاف شده، و از براي آنها در بهشت از جميع انواع ميوه‌ها و آمرزش از پروردگار آنها نظر باين که اوصاف بهشت و جهنم را نميشود بطور حقيقت بيان کرد چون نديده‌ايم و درک نکرده‌ايم و نچشيده‌ايم از تشبيه بآنچه در دنيا مشاهده شده و درک شده خداوند بيان ميفرمايد لذا بطور مثل ميفرمايد:
مَثَل‌ُ الجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ المُتَّقُون‌َ بهشت را بجنت که باغستان باشد بيان ميفرمايد. و متقون شامل جميع مراتب تقوي ميشود که اولين مرتبه تقوي از عقايد فاسده است و مرادف با ايمان است که باهل ايمان وعده داده شده.
فِيها أَنهارٌ مِن ماءٍ غَيرِ آسِن‌ٍ آسن آب متغير را گويند که کثيف شده باشد و الا چه نسبت بآبهاي دنيا دارد بالاخص نهر کوثر که خدا بپيغمبر عطا فرموده و ساقي آن امير المؤمنين است و بعدد ستاره‌هاي آسمان ليوان دارد که بدوستان و شيعيان‌اش عنايت ميفرمايد:
وَ أَنهارٌ مِن لَبَن‌ٍ لَم يَتَغَيَّر طَعمُه‌ُ تعبير بلبن شايد براي سفيدي او که مثل شير سفيد است، يا براي التذاذ باو که از شربش لذت ميبرند وَ أَنهارٌ مِن خَمرٍ لَذَّةٍ لِلشّارِبِين‌َ خمر بهشت از انگور و خرما نيست و مضراتي که خمر دنيا دارد که موجب زوال عقل و مستي ميشود ندارد فقط التذاذ و کيف است و منافعي دارد چنانچه ميفرمايد:
يَسئَلُونَک‌َ عَن‌ِ الخَمرِ وَ المَيسِرِ قُل فِيهِما إِثم‌ٌ کَبِيرٌ وَ مَنافِع‌ُ لِلنّاس‌ِ وَ إِثمُهُما أَکبَرُ مِن نَفعِهِما بقره آيه 216 بلکه از براي او حدي معين شده هشتاد تازيانه.
وَ أَنهارٌ مِن عَسَل‌ٍ مُصَفًّي از شيريني و خوش طعمي وَ لَهُم فِيها مِن کُل‌ِّ الثَّمَرات‌ِ تمام اقسام ميوه‌ها.
تنبيه: اطعمه بهشتي و اشربه آن نه گرسنگي و تشنگي دارد و نه سيرايي که
جلد 16 - صفحه 175
ديگر ميل نداشته باشند زيرا گرسنگي و بي‌ميلي هر دو الم است و آلام در بهشت نيست لذا ميفرمايد: أُکُلُها دائِم‌ٌ رعد آيه 35 وَ مَغفِرَةٌ مِن رَبِّهِم غفران پرده پوشي است چنانچه کلاه خود را مغفر ميگويند.
غفران الهي اينکه است که از نامه عمل محو ميشود و بجاي او حسنات نوشته ميشود:
فَأُولئِک‌َ يُبَدِّل‌ُ اللّه‌ُ سَيِّئاتِهِم حَسَنات‌ٍ فرقان، آيه 70 و از نظر کتبه و زمين و ساير شهداء هم ميبرد که احدي نيست که در حق آنها شهادت دهد.
کَمَن هُوَ خالِدٌ فِي النّارِ وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً فَقَطَّع‌َ أَمعاءَهُم آيا حال متقين مثل کسي است که مخلد در آتش باشد ابد الاباد و بآنها آب ميدهند از حميم پس پاره پاره ميکند روده‌هاي آنها را کَمَن هُوَ خالِدٌ فِي النّارِ غير مؤمن که از روي تقصير باشد مخلد است در آتش اما اگر از روي قصور باشد مثل اطفال کفار و مجانين و سفهاء و امثال اينها نه داخل بهشت ميشوند چون ايمان ندارند و نه در جهنم چون تقصير نکرده‌اند وَ سُقُوا ماءً حَمِيماً آب جوشيده که از چرک و خون گرفته شده فَقَطَّع‌َ أَمعاءَهُم پاره ميکند روده‌هاي آنها را.