اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَن سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ ثُم‌َّ ماتُوا وَ هُم کُفّارٌ فَلَن يَغفِرَ اللّه‌ُ لَهُم (34)
محققا کساني که کافر شدند و مانع ديگران شدند که ايمان بياورند پس از آن مردند و آنها کافر بودند پس هرگز خدا آنها را نمي‌آمرزد. چنانچه در جاي ديگر ميفرمايد: وَ لَا الَّذِين‌َ يَمُوتُون‌َ وَ هُم کُفّارٌ أُولئِک‌َ أَعتَدنا لَهُم عَذاباً أَلِيماً نساء آيه 22. و سر اينکه مطلب آن است که مغفرت الهي و لو بسيار توسعه دارد حتي انبياء و ملائکه هم باين توسعه نميدانستند لکن قابليت محل هم شرط است و او فقط ايمان است لذا ميفرمايد:
إِن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَن سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ ثُم‌َّ ماتُوا وَ هُم کُفّارٌ که اگر قبل الموت ايمان آورد پذيرفته ميشود. و اينکه جمله دلالت دارد بر قبولي توبه مرتد چنانچه محققين گفتند خلافا لجماعتي که گفتند توبه مرتد قبول نميشود.
أُولئِک‌َ أَعتَدنا لَهُم عَذاباً أَلِيماً و از اينکه جمله هم ميتوان استفاده کرد که دستگاه بهشت و جهنم قبلا موجود شده چنانچه آيات بسياري دلالت دارد و در موارد زيادي تذکر داده‌ايم خلافا لکساني که گفتند در قيامت مهيا ميشود.
فَلَن يَغفِرَ اللّه‌ُ لَهُم چون از قابليت مغفرت افتادند و خداوند حکيم در محل غير قابل افاضه نمي‌کند زيرا قبيح است مثل اينکه سگ را ببرند بالاي مجلسي که تمام اشراف و اعيان نشسته باشند، يا عذره را بگذارند در ميان سفره که تمام انواع اطعمه و اشربه در آن سفره باشد بلکه مورد اقبح از اينها است و از شخص حکيم عادل محال است صادر شود لذا تعبير به لن کرده که نفي ابد است.
192