اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَقُول‌ُ الَّذِين‌َ آمَنُوا لَو لا نُزِّلَت سُورَةٌ فَإِذا أُنزِلَت سُورَةٌ مُحکَمَةٌ وَ ذُکِرَ فِيهَا القِتال‌ُ رَأَيت‌َ الَّذِين‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ يَنظُرُون‌َ إِلَيک‌َ نَظَرَ المَغشِي‌ِّ عَلَيه‌ِ مِن‌َ المَوت‌ِ فَأَولي لَهُم «20» طاعَةٌ وَ قَول‌ٌ مَعرُوف‌ٌ فَإِذا عَزَم‌َ الأَمرُ فَلَو صَدَقُوا اللّه‌َ لَکان‌َ خَيراً لَهُم «21»
و ميگويند کساني که ايمان آورده‌اند چرا نازل نمي‌شود سوره‌اي که دستور جهاد بدهد تا ما برويم و دفع شر اينکه کفار و مشرکين را بکنيم پس زماني که نازل شود سوره‌اي که محکم باشد در او ذکر قتال باشد ميبيني که در قلوب آنها مرض است که منافقين باشند نظر ميکنند بسوي شما نظر کسي که غشوه بر او عارض شده باشد از ترس مرگ پس سزاوارتر است از براي آنها- طاعت اوامر الهي- و قول پسنديده پس زماني که عزم بر جهاد شد پس اگر تصديق کنند فرمايش الهي را و از روي صدق و صفا بپذيرند هر آينه ميباشد براي آنها بهتر که خداوند آنها را نصرت ميفرمايد.
وَ يَقُول‌ُ الَّذِين‌َ آمَنُوا لَو لا نُزِّلَت سُورَةٌ نظر باين که مؤمنين در شکنجه مشرکين و يهود و ساير کفار گرفتار بودند چه در مکه بودند و چه هجرت بمدينه و چه اهل مدينه ديدند جمعيت مسلمين بسيار شده که فوج فوج بشرف اسلام مشرف ميشوند که ميفرمايد: يَدخُلُون‌َ فِي دِين‌ِ اللّه‌ِ أَفواجاً نصر آيه 2.
تقاضا کردند که چرا سوره‌اي نازل نمي‌شود دستور جهاد تا برويم و اينکه دشمن‌ها را رفع و دفع کنيم ولي غافل بودند از اينکه که ميانه مسلمين يک دسته منافقين هستند که ميفرمايد:
وَ مِمَّن حَولَکُم مِن‌َ الأَعراب‌ِ مُنافِقُون‌َ وَ مِن أَهل‌ِ المَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَي النِّفاق‌ِ ...
الايه توبه آيه 102. و اگر امر جهاد بيايد اينها مضافا باين که همراهي نميکنند با آنها هم همدست ميشوند.
فَإِذا أُنزِلَت سُورَةٌ مُحکَمَةٌ وَ ذُکِرَ فِيهَا القِتال‌ُ که اگر دستور جهاد بيايد اينها بهمان کفر اولي برميگردند.
جلد 16 - صفحه 181
رَأَيت‌َ الَّذِين‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ امراض قلبيه بسيار است ما در مجلد سوم کلم الطيب در کتاب عمل الصالح قريب هفتاد مرض روحي را متعرض شده‌ايم و مضرات هر يک و طريق معالجه آن را و اطباء روح را بيان کرده‌ايم و در مجلد اول تفسير در ذيل آيه: فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ بقره آيه 9 در صفحه 364 طبعه ثانيه اشاره کرده‌ايم که اعظم اينکه امراض کفر و نفاق و حب جاه و رياست و عناد و عصبيت و کبر و عجب و حسد و قساوت و حقد و عداوت و امثال اينهاست مراجعه فرمائيد.
رَأَيت‌َ الَّذِين‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ يَنظُرُون‌َ إِلَيک‌َ نَظَرَ يَنظُرُون‌َ إِلَيک‌َ نَظَرَ المَغشِي‌ِّ عَلَيه‌ِ مِن‌َ المَوت‌ِ اينکه منافقين متحير ميشوند اگر مخالفت کنند امر جهاد را نفاق آنها ظاهر ميشود و اگر موافقت کنند نميتوانند هم مسلک‌هاي خود را بکشند و بسا کشته ميشوند حال آنها حال احتضار ميشود و غشوه قبل الموت.
المَغشِي‌ِّ عَلَيه‌ِ مِن‌َ المَوت‌ِ فَأَولي لَهُم طاعَةٌ وَ قَول‌ٌ مَعرُوف‌ٌ فَإِذا عَزَم‌َ الأَمرُ فَلَو صَدَقُوا اللّه‌َ لَکان‌َ خَيراً لَهُم فَأَولي لَهُم طاعَةٌ وَ قَول‌ٌ مَعرُوف‌ٌ و سزاوارتر است بر آنها که اطاعت کنند اوامر پروردگار را و قول نيک و معروف، قول معروف اقرار بتوحيد و شهادتين و ايمان است و ترک کفر و نفاق، و طاعة اقدام در امر جهاد و ثبات قدم است.
فَإِذا عَزَم‌َ الأَمرُ عازم شد بر امر جهاد که عزم امر صبر و ثبات قدم است چنانچه ميفرمايد: وَ اصبِر عَلي ما أَصابَک‌َ إِن‌َّ ذلِک‌َ مِن عَزم‌ِ الأُمُورِ لقمان، آيه 16 و ميفرمايد: وَ اصبِر عَلي ما أَصابَک‌َ إِن‌َّ ذلِک‌َ مِن عَزم‌ِ الأُمُورِ فَلَو صَدَقُوا اللّه‌َ لَکان‌َ خَيراً لَهُم پس اگر تصديق کنند امر الهي را و دستور قرآن را و فرمايش رسول را هر آينه براي آنها بهتر است. و گفتيم معني اينکه نيست که اگر تصديق نکنند هم خوب است و لکن اينکه بهتر است بلکه هزار گونه ضرر دارد و اينکه مثل اينکه است که بگويي: الجنة خير من النار، و الايمان خير من الکفر و التوحيد خير من الشرک، و الطاعة خير من العصيان، و الهداية خير من الضلالة و امثال اينها.
182