1- اگر مى‌خواهيم پشيمان نشويم بايد به تعاليم انبيا مراجعه کنيم. (در آيه‌ى قبل،
«1». کافى، ج 2، ص 126.
«2». کافى، ج 1، ص 426.
«3». بحار، ج 74، ص 158.
«4». انبياء، 51.
«5». غافر، 38.
«6». کهف، 66.
«7». بقره، 186.
«8». جن، 2.
«9». هود، 97.
جلد 9 - صفحه 174
سخن از ندامت و پشيمانى بود و اين آيه مى‌فرمايد: به پيامبر مراجعه کنيد تا از کارهاى ندامت‌آور بيمه شويد.) «نادِمِينَ- وَ اعْلَمُوا أَنَّ فِيکُمْ رَسُولَ اللَّهِ»
2- حضور پيامبر ورهبران الهى، امتياز خاصّى براى جامعه است. «فِيکُمْ رَسُولَ اللَّهِ»
3- رهبر بايد در دسترس مردم باشد. «أَنَّ فِيکُمْ رَسُولَ اللَّهِ»
4- توقّع مشورت کردن پيغمبر با مردم مانعى ندارد، امّا اطاعت پيامبر از مردم انتظارى نابجاست. لَوْ يُطِيعُکُمْ ... لَعَنِتُّمْ ...
5- مشکلات جوامع به خاطر دورى از مکتب انبيا وعمل به سليقه‌ها وهوسهاى شخصى است. لَوْ يُطِيعُکُمْ ... لَعَنِتُّمْ ...
6- رهبر جامعه اسلامى بايد استقلال رأى داشته باشد. لَوْ يُطِيعُکُمْ ... لَعَنِتُّمْ ...
(دشمن نيز همين نوع مشکلات را که برخاسته از سستى رأى رهبر است مى‌خواهد، چنانکه در جاى ديگر مى‌خوانيم: وَدُّوا ما عَنِتُّمْ ... «1»)
7- در مواردى که حکمى از طرف خدا و رسول نيست، مشورت با مردم و پيروى از آنها مانعى ندارد. «فِي کَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ»
8- گرايش به مذهب، امرى فطرى است که خداوند در انسان به وديعه گذاشته است. حَبَّبَ إِلَيْکُمُ الْإِيمانَ ...
9- ايمان، امرى قلبى است که با جبر و تحميل سازگار نيست. «حَبَّبَ إِلَيْکُمُ الْإِيمانَ»
10- ايمان، زينت دلهاست. «وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِکُمْ» همان گونه که کوه‌ها، درياها، معادن، گل‌ها، آبشارها وهمه‌ى آنچه روى زمين است، زينت زمين است. «إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَها» «2» (آرى، زينت انسان، کمالات معنوى است و جلوه‌هاى مادّى، زينت زمين هستند.)
11- تولّى و تبرّى بايد در کنار هم باشد، اگر اهل ايمان را دوست داريم بايد از اهل کفر، فسق و عصيان نيز بيزار باشيم. حَبَّبَ إِلَيْکُمُ الْإِيمانَ ... کَرَّهَ إِلَيْکُمُ الْکُفْرَ ...
«1». آل‌عمران، 118.
«2». کهف، 7.
جلد 9 - صفحه 175
12- انکار قلبى و انگيزه‌ى فاسد، مقدّمه‌ى طغيان است. ابتدا فرمود: «الْکُفْرَ» وسپس «الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ»
13- آفات ايمان؛ کفر، فسوق وعصيان است. حَبَّبَ إِلَيْکُمُ الْإِيمانَ ... کَرَّهَ إِلَيْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ
14- تنفّر از بدى‌ها، امرى فطرى است، کَرَّهَ إِلَيْکُمُ الْکُفْرَ ... و اين تنفّر، مايه‌ى رشد انسان است. «أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ»
15- کسانى که از کفر، فسق و عصيان تنفّر ندارند، رشد ندارند. کَرَّهَ ... أُولئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ
16- از نعمت‌هاى بزرگ الهى، علاقه به ايمان و بيزارى از کفر، فسق و عصيان است. حَبَّبَ إِلَيْکُمُ الْإِيمانَ ... کَرَّهَ إِلَيْکُمُ الْکُفْرَ ... فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ نِعْمَةً
17- فضل خداوند، بر اساس علم و حکمت اوست، نه بدون ملاک و گزافه.
فَضْلًا ... وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَکِيمٌ