اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن طائِفَتان‌ِ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ اقتَتَلُوا فَأَصلِحُوا بَينَهُما فَإِن بَغَت إِحداهُما عَلَي الأُخري فَقاتِلُوا الَّتِي تَبغِي حَتّي تَفِي‌ءَ إِلي أَمرِ اللّه‌ِ فَإِن فاءَت فَأَصلِحُوا بَينَهُما بِالعَدل‌ِ وَ أَقسِطُوا إِن‌َّ اللّه‌َ يُحِب‌ُّ المُقسِطِين‌َ «9»
و اگر دو دسته از مؤمنين با يکديگر مقابله کردند پس اولا بايد بين آنها را اصلاح کرد و اگر يکي از آن دو طايفه بر خلاف حق هستند و تعدي و تجاوز مي‌کنند بر ديگري با آنکه بر خلاف حق هست مقاتله کنيد تا تسليم امر الهي شود و چون تسليم شدند پس اصلاح کنيد بين آنها بعدل و انصاف خدا دوست ميدارد مقسطين را.
اخباري داريم که راجع باهل بصره باشد، اصحاب عايشه و طلحه و زبير با اهل کوفه، اصحاب امير المؤمنين. اولا امير المؤمنين حجت را بر آنها تمام کرد و اشکالاتي که داشتند جواب کافي شافي داد بلکه مقاتله نکنند و بين آنها اصلاح کنند و چون اهل بصره نپذيرفتند و بغي نمودند با آنها مقاتله فرمود پس از آنکه مغلوب شدند و دست از جنگ کشيدند بعدل و قسط بآنها رفتار نمود. مکرر گفته ايم که اخبار بيان مصداق مي‌کنند و آيه عام است.
وَ إِن طائِفَتان‌ِ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ اقتَتَلُوا البته معلوم است که هر دو بر حق نيستند يکي بر حق است و ممکن است هيچکدام بر حق نباشند بايد.
فَأَصلِحُوا بَينَهُما اصلاح آنکه هر دو را بر حق وادار نمود.
فَإِن بَغَت إِحداهُما عَلَي الأُخري که زير بار حق نرفت بايد با او مقاتله کرد تا تسليم شود و حق را بپذيرد.
فَقاتِلُوا الَّتِي تَبغِي حَتّي تَفِي‌ءَ إِلي أَمرِ اللّه‌ِ و چون تسليم شدند به اينکه فرار کردند يا اسلحه را کنار گذاردند و يا طلب امان کردند.
جلد 16 - صفحه 228
فَإِن فاءَت فَأَصلِحُوا بَينَهُما بِالعَدل‌ِ که حق باشد وَ أَقسِطُوا که حق پامال نشود.
إِن‌َّ اللّه‌َ يُحِب‌ُّ المُقسِطِين‌َ قسط از لغت اضداد است بمعني عدل مي‌آيد مثل همين آيه، و بمعني ظلم هم مي‌آيد و تعدي چنانچه ميفرمايد وَ أَمَّا القاسِطُون‌َ- فَکانُوا لِجَهَنَّم‌َ حَطَباً جن آيه 15.