سوره حجرات(الحجرات)، آیه ۹ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۶
وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِن بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ
و هرگاه دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پردازند، آنها را آشتی دهید؛ و اگر یکی از آن دو بر دیگری تجاوز کند، با گروه متجاوز پیکار کنید تا به فرمان خدا بازگردد؛ و هرگاه بازگشت (و زمینه صلح فراهم شد)، در میان آن دو به عدالت صلح برقرار سازید؛ و عدالت پیشه کنید که خداوند عدالت پیشگان را دوست میدارد.
معنی کلمات و عبارات
«إِقْتَتَلُوا ... بَیْنَهُمَا»: ذکر فعل به صورت جمع با توجه به معنی (طَآئِفَتَانِ) و ذکر ضمیر به صورت مثنی با توجه به لفظ آن است. «بَغَتْ»: در طغیان از حدّ گذشت (نگا: المصحف المیسر). تعدی و تجاوز کرد. برتریجوئی کرد. ستمگری نمود. «تَفیءَ»: برمیگردد. بازگشت میکند (نگا: بقره / . «أَقْسِطُوا»: دادگری کنید. مراد دادگری در پیاده کردن شرائط و مواد صلح در همه احوال و اعمال است.
نزول
سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۴ رویداد)
- فتح مکهمرتبط با نزول
۸ هجرت · مکه - ماجرای ابوبصیر
19 بعثت · ساحل دریای سرخ - فتح خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه عبدالرحمن بن عوف به دومةالجندل
19 بعثت · دومةالجندل - سریه عبدالله بن رواحه به خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه ابوبکر به فزاره
19 بعثت · فزاره - سریه ابوقتاده به خضره
19 بعثت · خضره - سریه علی به فدک
19 بعثت · فدک - سریه بشیر بن سعد به فدک
19 بعثت · فدک - سریه غالب بن عبدالله به الکدید
19 بعثت · الکدید - غزوه وادیالقری
19 بعثت · وادیالقری - ارسال نامه به پادشاهان و سران
19 بعثت · مدینه - بیعت رضوان
19 بعثت · حدیبیه - بازگشت جعفر از حبشه
19 بعثت · مدینه / خیبر
نکات آیه
۱ - مسلمانان، موظف به برقرارى صلح و از میان بردن جنگ ها و درگیرى هاى داخلى گروه هاى مسلمان «و إن طائفتان من المؤمنین اقتتلوا فأصلحوا بینهما»
۲ - همه مؤمنان، داراى مسؤولیت، در قبال جریان هاى اجتماعى و مسائل امت اسلام «و إن طائفتان من المؤمنین اقتتلوا فأصلحوا بینهما»
۳ - خداوند، خواهان حاکمیت جوّ مسالمت و صلح، میان گروهاى امت اسلامى «و إن طائفتان ... فأصلحوا بینهما»
۴ - در جریان درگیرى و جنگ دو گروه از مسلمانان، نخست باید آنان را به مسالمت واداشت و در مرحله بعد با متجاوز برخورد کرد. «و إن طائفتان ... فأصلحوا ... فإن بغت»
۵ - لزوم مبارزه و نبرد، با گروه متجاوز و سرکش «فإن بغت إحدیهما على الأخرى فقتلوا الّتى تبغى»
۶ - امت اسلامى، ملزم به نبرد با هرگونه تجاوز و سرکشى در قلمرو حاکمیت اسلامى «فإن بغت إحدیهما على الأخرى فقتلوا الّتى تبغى حتّى تفىء»
۷ - لزوم ادامه جنگ با متجاوز، تا مرحله تسلیم وى در برابر امر الهى و گردن نهادن به صلح «فقتلوا الّتى تبغى حتّى تفىء إلى أمر اللّه»
۸ - گردن نهادن گروه هاى مؤمن متخاصم به صلح، تکلیفى الهى است. «فقتلوا الّتى تبغى حتّى تفىء إلى أمر اللّه»
تعبیر «إلى أمر اللّه» - به جاى تعبیر «إلى السلم» - بیانگر این معنا است که دستور صلح و مسالمت، صرفاً رهنمود اخلاقى نیست; بلکه تکلیفى شرعى است.
۹ - ضرورت رعایت عدل و انصاف، در ایجاد صلح میان دو گروه مؤمن متخاصم «فأصلحوا بینهما بالعدل»
۱۰ - گروهى باغى و متجاوز، موظّف به جبران خسارت هاى وارد شده بر گروه دیگر «فأصلحوا بینهما بالعدل»
از این که پس از تسلیم شدن گروه باغى، دستور به صلح عادلانه میان آنان داده شده است; استفاده مى شود که تنها تسلیم گروه باغى کافى نیست; بلکه باید خسارت هاى ناشى از تجاوزگریش را نیز بپردازد تا صلح عادلانه تحقق یابد.
۱۱ - خداوند، خواهان رعایت عدل و انصاف و از بین بردن ظلم در همه زمینه ها «فأصلحوا بینهما بالعدل و أقسطوا إنّ اللّه یحبّ المقسطین»
تعبیر «و أقسطوا...» پس از «بالعدل»، یا تأکید بر لزوم رعایت عدالت و یا فرمان به از بین بردن ظلم است. در صورت دوم «اقساط» از ریشه «قَسط» (ظلم و جور) و در معناى ازاله جور و ستم به کار رفته است. بیانگر مطلب بالا است.
۱۲ - میانجى گرى براى ایجاد صلح، بیش از هر چیز نیازمند عدل و انصاف است. «فأصلحوا بینهما بالعدل و أقسطوا إنّ اللّه یحبّ المقسطین»
تأکید «عدل» با «أقسطوا» و جمله «إنّ اللّه یحبّ المقسطین» اهمیت موضوع را در روند برقرارى صلح مى نمایاند.
۱۳ - عمل مبتنى بر عدالت، از مصادیق قسط است. «فأصلحوا بینهما بالعدل و أقسطوا»
بنابر این که «و أقسطوا» تفسیر و تأکید «أصلحوا... بالعدل» باشد، برداشت بالا به دست مى آید.
۱۴ - خداوند، دوستدار انصاف پیشگامانِ عدالت خواه «إنّ اللّه یحبّ المقسطین»
۱۵ - صلح ناعادلانه - مبتنى بر مماشات با متجاوز - مورد تأیید و رضایت الهى نیست. «فإن بغت ... فأصلحوا بینهما بالعدل ... إنّ اللّه یحبّ المقسطین»
از مفهوم آیه، مطلب بالا استفاده مى شود.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶–۱۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت جبران زیاناهمیت رفع ظلمتداوم مبارزه با متجاوزانمبارزه با متجاوزانمحبوبیت عدالتخواهانمسؤولیت متجاوزانمغضوبیت صلح ناعادلانهمغضوبیت مدارا با متجاوزانموارد قسطدعوت به همزیستی مسالمت آمیزاهمیت اجتناب از اختلافاهمیت صلحمسؤولیت اجتماعی مؤمنانروش اصلاحاهمیت عدالتتسلیم به خداتکلیف مؤمنانمسؤولیت مسلمانانتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۴)
- مسؤولیّت مؤمنان برای اشتی بین خود با از بین بردن زمینههای درگیری و اختلاف+۳ آیه
- تجاوزگری از موانع اشتی مؤمنان
- لزوم رعایت عدالت هنگام اصلاح میان مؤمنان
- ناسازگاری جنگ بین مؤمنان، با اخوّت و برادری دینی+۱ آیه
- وجوب اصلاح بین دو گروه مؤمن جنگکننده، براساس عدل و انصاف، از سوی مؤمنان
- وجوب جهاد با گروه متجاوز جنگافروز، از دو گروه مسلمان متخاصم، تا گردن نهادن به حق
- گروه متجاوز از مسلمانان جنگطلب، موظّف به جبران خسارتهای وارده بر گروه دیگر
- روحیّه بغی و تجاوزطلبی، زمینه جنگ و سرکشی
- وادار کردن گروه متجاوز از دو گروه متخاصم مسلمان تا مرحله تسلیم، در برابر امر الهی و گردن نهادن به صلح، از وظایف مؤمنان
- وجوب جهاد با اهل بغی و متجاوزان مسلمان تا گردن نهادن به حق و صلح
- اقدام برای ایجاد صلح و اشتی میان برادران دینی درگیر جنگ لازمه حق اخوّت دینی+۱ آیه
- حرمت جنگ مسلمانان با یکدیگر
- لزوم جنگ و نبرد با گروه متجاوز، تا تسلیم شدن به فرمان الهی
- لزوم ایجاد صلح و اشتی عادلانه میان مسلمانان متخاصم، در حال جنگ
- وجوب جهاد با مسلمانان اهل بغی و متجاوزان انان تا مرز تسلیم شدن
- وجوب برقراری صلح و اشتی و رعایت ان، بین مسلمانان+۴ آیه
- لزوم ایجاد صلح و اشتی عادلانه، میان مؤمنان درگیر جنگ
- لزوم برقراری صلح و اشتی عادلانه، بین مسلمانان درگیر با یکدیگر
- مطلوبیّت صلح بین دو طرف دعوا+۸ آیه
- وجوب رعایت عدالت، در امور+۶ آیه
- قسط و عدالت پیشگی، موجب جلب محبّت خدا+۲ آیه
- تعلّق محبّت خدا به عدالت پیشگان+۲ آیه
- مسلمانان، موظّف به برقراری صلح و از میان بردن جنگها و درگیریهای داخلی میان خود
- لزوم برخورد مسلمانان با افراد مخالفِ ایجاد صلح بین مسلمانان
- لزوم گردن نهادن مسلمانان درگیر جنگ، به صلح پیشنهادی به انان از سوی سایر مسلمانان
- لزوم رعایت تقوا در میانجیگری و ایجاد صلح میان مؤمنان+۱ آیه
- خداوند، خواهان مسالمت و صلح، میان گروههای امّت اسلامی
- ضرورت رعایت عدل و انصاف، در ایجاد صلح میان دو گروه مؤمن متخاصم
- گروههای مؤمن متخاصم، موظّف به پذیرش صلح و ترک جنگ
- وظیفه مسلمانان در برقراری صلح بین خود و جلوگیری از درگیریهای داخلی+۱ آیه
- امّت اسلامی، موظّف به نبرد با متجاوزان، برای ایجاد صلح بین مسلمانان
- منافات نداشتن لزوم ایجاد صلح بین مسلمانان درگیر جنگ باهم، با لزوم گرفتن خسارت از گروه متجاوز
- لزوم رعایت تقوا و ارزشهای الهی، در میانجیگری و ایجاد صلح میان مؤمنان+۱ آیه
- برادری مسلمانان با یکدیگر، مستلزم ایجاد صلح بین انان و پذیرش ان+۱ آیه
- تلاش برای صلح میان مسلمانان درگیر جنگ، نشانه تقوا و مایه بهره مندی از رحمت الهی+۱ آیه
- ناخشنودی خداوند، از ایجاد صلح ناعادلانه و مبتنی بر مدارا با متجاوز
- روحیّه تجاوزگری، سبب نپذیرفتن صلح+۲ آیه
- جواز و مشروعیّت صلح و مصالحه، میان افراد+۴ آیه
- لزوم وادار کردن فرد یا گروه لجوج مسلمان به صلح و اشتی، با مسلمان یا مسلمانان مورد مخاصمه خود+۱ آیه
- لزوم رعایت عدالت، در صلح
- لزوم ادامه جنگ با متجاوزان ظالم، تا مرحله تسلیم، در برابر امر خدا
- تفرقه گرایان و اختلاف افکنان، انسانهایی ستمگر
- داوری براساس عدل و داد، موجب جلب محبّت خداوند+۲ آیه
- امر خداوند به اجرای عدالت، به دست مؤمنان+۳ آیه
- تقوای الهی، عامل اجرای عدالت+۳ آیه
- لزوم مراعات عدل، در رفع اختلافهای بین مؤمنان+۱ آیه
- انسان، مکلّف به رعایت عدالت+۷ آیه
- دعوت مردم به رعایت عدالت، از سوی خداوند+۹ آیه
- امر به رعایت عدالت، جلوه ای از رحمانیّت خداوند+۱ آیه
- خداوند، دوستدار عدالت پیشگان+۲ آیه
- خدا خواستار رعایت عدالت در میان بشر+۷ آیه
- ارجمندی عدالت خواهی و عدالت خواهان، نزد خداوند+۲ آیه
- ضرورت رعایت عدل و انصاف، در ایجاد صلح، میان دو گروه مؤمنِ متخاصم
- توجّه به عنایت و دوستی خداوند با عدالت پیشگان، زمینه ساز رعایت عدالت، در ایجاد صلح و اشتی، میان مؤمنانِ متخاصم
- مُحِبّ التوابین/ اسما و صفات+۳ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله در مدینه، دارای حکومتی مستقلّ+۳ آیه
- رعایت کردن عدالت، مورد سفارش خداوند در معاشرت و روابط با دیگران+۶ آیه
- لزوم رعایت عدالت، هنگام اصلاح و اشتی، میان مؤمنان در حال جنگ و نزاع
- بغی مؤمنان با تجاوز و جنگطلبی علیه برادران دینی خود
- لزوم مبارزه با مؤمنان متجاوز، تا مرحله قطع تجاوز و تسلیم در برابر امر خداوند
- وجوب جهاد با مسلمانان باغی و متجاوز، تا مرز تسلیم شدن انان
- وجوب برقراری صلح و اشتی و رعایت ان، بین مسلمانان+۴ آیه
- وجوب برقراری صلح و اشتی عادلانه، بین مسلمانان درگیر با یکدیگر
- وجوب رعایت عدالت در اصلاح بین مسلمانان متخاصم