اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قالَت‌ِ الأَعراب‌ُ آمَنّا قُل لَم تُؤمِنُوا وَ لکِن قُولُوا أَسلَمنا وَ لَمّا يَدخُل‌ِ الإِيمان‌ُ فِي قُلُوبِکُم وَ إِن تُطِيعُوا اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ لا يَلِتکُم مِن أَعمالِکُم شَيئاً إِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ رَحِيم‌ٌ «14»
گفتند اعراب که ما ايمان آورديم بفرما ايمان نياورده‌ايد و لکن بگوئيد اسلام آورده‌ايم و هنوز ايمان در قلوب شما داخل نشده و اگر اطاعت کنيد خدا و رسول خدا را فرو گزار نمي‌شود از شما از اعمال شما چيزي محققا خداوند غفور و رحيم است.
قالَت‌ِ الأَعراب‌ُ آمَنّا در ايمان شرايطي و اجزايي لازم است:
1- يقين، شک و ظن کافي نيست.
2- اقرار لسانا و قلبا که کفر جحودي نباشد که ميفرمايد: وَ جَحَدُوا بِها وَ استَيقَنَتها أَنفُسُهُم نمل آيه 24.
3- اعتقاد بمعني عقد قلب يعني دلبستگي و در بند بودن که بر هر چيزي مقدم دارد و لو جان و مال و عرض از بين برود.
4- تسليم که آنچه فرموده‌اند تسليم باشد انکار ضروري دين نکند و بدعت در دين نگذارد و بمقدمات ديني بي‌اعتنايي و بي‌احترامي نکند و چون هنوز اينکه اعراب باين مرتبه نرسيده بودند فرمود:
قُل لَم تُؤمِنُوا تعبير بلم بمعني اينکه هنوز باين درجه نائل نشده‌ايد.
وَ لکِن قُولُوا أَسلَمنا در فرق بين ايمان و اسلام پنج فرق گذارده‌اند:
1- اسلام مجرد اقرار لساني است بدون ايمان قلبي مثل اسلام منافقين که مادامي که کشف نفاق آنها نشده احکام اسلاميه ظاهريه بر آنها بار است ولي در
جلد 16 - صفحه 233
آخرت في الدرک الاسفل من النار هستند.
2- اقرار لساني و ايمان قلبي لکن هنوز رسوخ در قلب نکرده و اگر تا موقع وفات باقي باشد در زمره اهل نجات هستند و ظاهرا همينها مراد باشند در اينکه آيه که ميفرمايد: وَ لَمّا يَدخُل‌ِ الإِيمان‌ُ فِي قُلُوبِکُم يعني رسوخ نکرده در قلب هنوز.
3- اسلام با رسوخ در قلب لکن ملکه نشده اسم آن را ايمان عاريتي ميگذارند و در معرض زوال است و ايمان ملکه شده و ديگر قابل زوال نيست.
4- اسلام ملکه شده لکن آلوده بمعاصي شده و ايمان مقرون باعمال صالحه و تقوي است.
5- اسلام اخص از ايمان است که بمعني تسليم است نسبت بجميع واردات و بليات و مشکلات.
وَ إِن تُطِيعُوا اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ لا يَلِتکُم مِن أَعمالِکُم شَيئاً که اگر ايمان قلبي و لو ضعيف باشد عبادات و اطاعات شما مقبول و پذيرفته است چون شرط صحت کليه عبادات ايمان است و لو ضعيف باشد.
إِن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ رَحِيم‌ٌ هم گناهان شما را مي‌آمرزد و ميبخشد و هم عبادات شما را ثواب و اجر ميدهد.