تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (31)
ترجمه
بگو اگر باشيد که دوست داريد خدا را پس پيروى کنيد مرا تا دوست دارد شما را خدا و بيامرزد براى شما گناهان شما را و خدا آمرزنده و مهربانست..
تفسير
از حضرت صادق (ع) در کافى و عياشى نقل نموده است که فرمود آيا دين غير از محبت چيزى هست و اين آيه را تلاوت فرمود فيض رحمه اللّه فرموده محبت از بنده ميل نفس است بچيزى براى کمالى که در آن يافته بطوريکه وادار کند او را بعملى که نزديک کند او را بآن کمال و از خداوند خوشنودى اوست از بنده و برداشتن حجاب از قلب او و بنده وقتى دانست که کمال حقيقى منحصر در ذات اقدس الهى است و هر کماليرا که در خود و غير مشاهده کند از خداوند صادر و بخداوند قائم و بسوى او بازگشت دارد نميباشد محبت او مگر با خدا و در راه خدا و اين اقتضا دارد که بنده اراده طاعت و رغبت بعبادت نمايد پس علامت محبّت بنده بخداوند اراده طاعت و عبادت خدا و سعى بليغ است در متابعت کسيکه وسيله معرفت بخدا است و محبت کسى است که عارف بحق و محب و محبوب اوست چون کسيکه باين مقام رسيده بواسطه عبادت و اطاعت بنحو اکمل بوده و او حضرت ختمى مرتبت است و کسيکه قدم بجاى قدم او نهاده پس کسيکه خدا را دوست دارد لابد است که پيروى کند از پيغمبر (ص) در عبادت و سيره و اخلاق و احوال آنحضرت تا خداوند او را دوست داشته باشد و به اين وسيله تقرب بخدا حاصل ميشود و بتقرب بخدا محبوب خدا مى‌گردد چنانچه فرموده است خداوند تبارک و تعالى که بنده هر آينه تقرب پيدا ميکند بمن بسبب نوافل تا آنکه دوست ميدارم او را و نيز چون پيغمبر (ص) دوست خدا است پس هر کس مدعى محبت خدا است بايد او را دوست بدارد چون دوست دوست، دوست است و محبت پيغمبر (ص) بمتابعت و مشى در طريق اوست قولا و عملا و خلقا و حالا و سيرة و عقيدة و ممکن نيست دعوى محبت خدا مگر به اين وسيله چون او قطب و مظهر محبت است پس کسيکه نصيبى از متابعت پيغمبر (ص) نداشته باشد نصيبى از محبت خدا ندارد و کسيکه حق متابعت او را بجا آورد مناسب ميشود باطن و سر و قلب و نفس او با باطن و سر و قلب و نفس پيغمبر (ص) و او مظهر محبت خدا است پس باين
جلد 1 صفحه 402
مناسبت بايد براى اين تابع سهمى از محبت خدا باشد بقدر سهمش از متابعت پيغمبر پس خدا هم باو مهر ميافکند و سرايت ميکند از باطن پيغمبر (ص) نور اين محبت باو پس محبوب خدا و محب او ميشود و کسيکه متابعت پيغمبر (ص) را ننمايد مخالف مى شود باطن او با باطن پيغمبر (ص) پس دور ميشود از صفت محبوبيت و بزودى محبت خدا از دل او بيرون ميرود زيرا که اگر دوست نداشته باشد او را خدا او هم خدا را دوست ندارد و در حکم پيغمبر (ص) کسانى هستند که خدا و پيغمبر (ص) امر فرموده به محبت و متابعت آنها و آنهايند ائمه هدى و اوصياء پيغمبر (ص) بلى
حبّ ياران خدا حب خدا است
اين محبت زان محبت کى جدا است
و در کافى از حضرت صادق (ع) در طى حديثى نقل نموده که کسيکه خوش دارد که خدا دوست داشته باشد او را بايد اطاعت خدا و متابعت ما را نمايد آيا نشنيدى قول خداوند تعالى را به پيغمبر خود که فرموده بگو اگر باشيد که دوست داريد خدا را پس متابعت مرا کنيد دوست ميدارد شما را خدا و ميآمرزد گناهان شما را قسم بخدا هرگز بنده اطاعت خدا را نکرده است مگر آنکه داخل کرده است خداوند در طاعت او متابعت ما را و اللّه متابعت نکرده است هرگز بنده از ما مگر آنکه دوست داشته است او را خدا و اللّه کسى هرگز وانگذارده است متابعت ما را مگر آنکه دشمن داشته است ما را و اللّه هرگز دشمن نداشته است کسى ما را مگر آنکه معصيت خدا را نموده و کسى که با معصيت خدا از دنيا برود خداوند او را از رحمت خود بى‌نصيب نموده و برو بر آتش خواهد انداخت حقير عرض ميکنم از آنچه ذکر شد تلازم محبت و متابعت واضح شد و معلوم است که مغفرت و رحمت از توابع محبت است آيا دوست راضى بعذاب دوست ميشود البته همين که در وادى محبت و متابعت قدم گذارد اگر قصور و تقصيرى هم رويداده باشد يا بدهد مورد عفو خواهد شد چون خداوند غفور و رحيم است نسبت بهر کسيکه در وادى محبت او قدم نهاده يا دستى بدامان اولياى او زده باشد و روايت شده که اين آيه نازل شده بعد از آنکه يهود گفتند ما پسران خدا و دوستان اوايم و بعضى گفته‌اند در باره نصاراى نجران نازل شده که مدعى بودند که ما عبادت مسيح ميکنيم براى محبت بخدا و گفته شده در باره قومى نازل شده است که مدعى محبت خدا بودند پس مأمور شدند که عمل را مصدق قولشان قرار دهند
جلد 1 صفحه 403
و اللّه اعلم بحقيقة الحال.