تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَمُنُّونَ عَلَيْکَ أَنْ أَسْلَمُوا قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَکُمْ بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْکُمْ أَنْ هَداکُمْ لِلْإِيمانِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ «17»
چون اعراب در دعوى ايمان منتى عظيم به پيغمبر مى‌نهادند آيه نازل شد، فرمود:
يَمُنُّونَ عَلَيْکَ: منت مى‌نهند بر تو اى پيغمبر، أَنْ أَسْلَمُوا: اينکه اسلام آورده‌اند و قبول کرده‌اند حق را، قُلْ لا تَمُنُّوا عَلَيَّ إِسْلامَکُمْ: بگو اى پيغمبر به ايشان منت منهيد بر من اسلام خود را، بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْکُمْ: بلکه خداى تعالى منت مى‌نهد بر شما، أَنْ هَداکُمْ لِلْإِيمانِ: اينکه هدايت فرموده است شما را براى ايمان به فرستادن انبياء و نزول کتاب آسمانى و نصب ادله واضحه، إِنْ کُنْتُمْ صادِقِينَ: اگر هستيد راستگويان در ادعاى ايمان. (جواب شرط محذوف) يعنى اگر صادقيد در دعوى ايمان، پس مر خداى راست منت نهادن بر شما به ايمان که محض لطف و لطف محض و مخصوص است به او سبحانه و کسى ديگر را رتبه اعطاى آن نيست. و مراد از منت نعمتى است که معطى آن، قصد عوض نداشته باشد از کسى که اعطا را به او نموده و تسميه نعمت به منت به جهت آنست که غرض معطى از اعطاى آن، رفع حاجت طرف مقابل است بدون طلب عوضى و مثوبتى.
تتمه: آيه شريفه را لطائفى است، زيرا آنچه اعراب به زعم خود ايمان مى‌گفتند، حق سبحانه نفى تسميه ايمان نمود و آن را به اسلام مسمى ساخت،
جلد 12 - صفحه 209
تا اشاره باشد به آنکه آنچه ايشان آن را ايمان گويند اسلام باشد نه ايمان، و بگو که منت منهيد بر من به آن چيزى که فى الحقيقه اسلام است نه ايمان، به جهت عدم تيقن شما در آن؛ و اگر بالفرض صحيح باشد ادعاى شما در آن، پس سزاوار است که خداى را بر شما منت باشد به هدايت و توفيق، نه شما را بر او سبحانه، لکن علم الهى در آنچه شما ادعا مى‌کنيد برخلاف آنست.