تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ أَ تُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِکُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ «16»
شأن نزول: چون اين آيه نازل شد اعراب سوگند خوردند که در اين قول، دل ما موافق زبان، و سريره ما موافق علانيه است، يعنى مؤمنان صادق العقيده هستيم، حق تعالى به جهت رد قول و توبيخ ايشان آيه نازل فرمود که:
قُلْ أَ تُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِکُمْ: بگو اى پيغمبر آيا مى‌آموزيد، يعنى خبر مى‌دهيد خدا را به کيش خود و مى‌پنداريد که خدا نمى‌داند سرائر شما را، وَ اللَّهُ يَعْلَمُ: و حال آنکه خدا مى‌داند، ما فِي السَّماواتِ: آنچه در آسمانها است از مکونات علويه، وَ ما فِي الْأَرْضِ: و آنچه در زمين است از حادثات سفليه، وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ: و خداى بهمه چيزها دانا است و هيچ چيز بر او مخفى نيست، زيرا ذات يگانه او عالم بالذات است، پس علم او به معلومات بالذات خواهد بود و محتاج به علمى نيست.
تنبيه: استفهام انکارى و توبيخى است نسبت به کسانى که رويه و طريقه خلافى را براى خود اتخاذ کنند، حق تعالى از باب سرزنش فرمايد: آيا مى‌خواهيد به خداى خود چيزى ياد بدهيد و حال آنکه خداى شما عالم است به تمام امور مخفيه و مستوره آسمان و زمين، پس محتاج به علمى نيست و نه به کسى که او را عالم گرداند؛ اشعارى است به عده بسيارى که احکام و فرامين الهى را متروک و طريقه و رويه‌اى را به عمليات خود ارائه دهند از حيث لباس و تزيين و کشف حجاب و استعمال الات لهو و لعب و ترويج فجايع و غيره، چنانچه به ديده بصيرت و گوش حقيقت ملاحظه شود؛ هر آينه آيه شريفه به لسان
جلد 12 - صفحه 208
رسا در عالم معنا جامعه اسلامى را ابلاغ فرمايد که اى مسلمانان آيا مى‌خواهيد به خداى خود ياد دهيد دين خود را، يعنى امروزه دين ما بدين طريقه باشد و حال آنکه خداى تعالى داناست به تمام جزئيات مخلوقات و آنچه صلاح و نظام بشريت است تا قيام قيامت در قرآن مجيد بيان فرموده که اتمام حجت خواهد بود براى عموم.