1- نابودى امّت‌ها و تمدّن‌هاى گذشته که به خاطر کفر و شرک بوده، چراغ راه آيندگان است. «وَ کَمْ أَهْلَکْنا»
2- هلاک قدرتمندان متجاوز، مايه‌ى تسلّى و اميد اهل ايمان است. «وَ کَمْ أَهْلَکْنا»
3- نابودى قدرتمندان حقّ ستيز، سنّت الهى است. «وَ کَمْ أَهْلَکْنا»
4- علم تاريخ و باستان‌شناسى، بايد سبب شناخت سنّت‌هاى الهى در تاريخ و راهيابى به پيام‌هاى الهى گردد. «وَ کَمْ أَهْلَکْنا»
5- قدرت‌هاى مادّى، به هنگام قهر الهى بسيار ناچيزند. أَهْلَکْنا ... أَشَدُّ ... بَطْشاً
6- کفّار قريش خود را قدرتمند مى‌پنداشتند، لذا خداوند مى‌فرمايد: ما
«1». تفسير نورالثقلين؛ کافى، ج 1، ص 16.
«2». ملک، 10.
جلد 9 - صفحه 230
قدرتمندتر از آنان را نابود کرده‌ايم. «أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشاً»
7- قدرت منهاى ايمان، زمينه‌ساز طغيان و تعرّض به ديگران و کشورگشايى مى‌گردد. «أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشاً فَنَقَّبُوا فِي الْبِلادِ»
8- به هنگام قهر الهى، همه راه‌هاى نجات حتى براى قدرتمندترين افراد به بن‌بست مى‌رسد. «هَلْ مِنْ مَحِيصٍ»
9- کسانى از تاريخ پند مى‌گيرند که يا از درون مستعد باشند، «لَذِکْرى لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ» يا از بيرون حق را بشنوند و بپذيرند. «أَلْقَى السَّمْعَ»
10- از حوادث تاريخى به سادگى نگذريم، آنها را تحليل کنيم و درس بگيريم.
کسانى که از حوادث عبرت نمى‌گيرند، قلبشان مرده است. «لَذِکْرى لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ»
11- شنيدن و گوش‌دادنى اثر دارد که با توجّه و حضور قلب باشد. «وَ هُوَ شَهِيدٌ»