اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَوَ رَب‌ِّ السَّماءِ وَ الأَرض‌ِ إِنَّه‌ُ لَحَق‌ٌّ مِثل‌َ ما أَنَّکُم تَنطِقُون‌َ «23»
پس قسم به پروردگار آسمان و زمين اينکه حق است مثل آنچه هستيد نطق ميکنيد.
فَوَ رَب‌ِّ السَّماءِ وَ الأَرض‌ِ إِنَّه‌ُ لَحَق‌ٌّ يعني روزي شما و آنچه که وعده داده شده بشما هر آينه حق و ثابت است و تخلف پذير نيست، با چند تاکيد قسم آنهم به پروردگار و کلمه ان‌ّ و جمله اسميه و لام تاکيد.
مِثل‌َ ما أَنَّکُم تَنطِقُون‌َ وجه تشبيه گفتند همين نحوي که مي‌دانيد آنچه مي‌گوئيد بدانيد که ما توعدون هم حق و ثابت است لکن آنچه بنظر نزديک مي آيد پس از بيان مقدمه‌اي و آن اينست که موجودات امکانيه را گفتند از چهارده قسم بيرون نيست جواهرات خمسه و اعراض تسعه امّا اعراض که بنفسه وجود پيدا نمي‌کند زيرا معناي عرض اذا وجد في الموضوع مثل کم و کيف و اعراض نسبيه و اما جواهرات خمسه عبارت از عقل و نفس و جسم و ماده و صورت است عقل جوهر مجرد از ماده و صورت نفس مجرد از ماده دون الصورة جسم مرکب از ماده و صورت و ماده بدون صورت تحقق پيدا نمي‌کند و گفتند شيئيت شيئي به صورت است نه به ماده، هيولا در بقاء محتاج صورت، تشخص کرد صورت را گرفتار. و مراد صورت نوعيّه است نه صورت شخصيه که از عوارض است و صورت نوعيه عبارت از فصل مميّز است بين الانواع و فصل مميز انسان از
جلد 16 - صفحه 274
ساير انواع نطق است که گفتند (الانسان حيوان ناطق) پس مشخص و مميّز انسان نطق است لذا ساير حيوانات را صامت ميگويند و نطق اظهار ما في- الضمير است.
وَ ما تُوعَدُون‌َ هم ظاهر مي‌کند آنچه در غيبت تقدير شده بمنصه ظهور مي رسد و اللّه العالم.