تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
هَلْ أَتاکَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْراهِيمَ الْمُکْرَمِينَ «24» إِذْ دَخَلُوا عَلَيْهِ فَقالُوا سَلاماً قالَ سَلامٌ قَوْمٌ مُنْکَرُونَ «25» فَراغَ إِلى أَهْلِهِ فَجاءَ بِعِجْلٍ سَمِينٍ «26» فَقَرَّبَهُ إِلَيْهِمْ قالَ أَ لا تَأْکُلُونَ «27» فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قالُوا لا تَخَفْ وَ بَشَّرُوهُ بِغُلامٍ عَلِيمٍ «28»
فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي صَرَّةٍ فَصَکَّتْ وَجْهَها وَ قالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ «29» قالُوا کَذلِکَ قالَ رَبُّکِ إِنَّهُ هُوَ الْحَکِيمُ الْعَلِيمُ (30) قالَ فَما خَطْبُکُمْ أَيُّهَا الْمُرْسَلُونَ (31) قالُوا إِنَّا أُرْسِلْنا إِلى قَوْمٍ مُجْرِمِينَ (32) لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجارَةً مِنْ طِينٍ (33)
مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّکَ لِلْمُسْرِفِينَ (34) فَأَخْرَجْنا مَنْ کانَ فِيها مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (35) فَما وَجَدْنا فِيها غَيْرَ بَيْتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ (36) وَ تَرَکْنا فِيها آيَةً لِلَّذِينَ يَخافُونَ الْعَذابَ الْأَلِيمَ (37)
ترجمه
آيا رسيد بتو خبر ميهمانان ابراهيم که گرامى داشته شدگان بودند
وقتى که وارد شدند بر او پس سلام کردند گفت سلام بر شما گروه ناشناختگان
پس آهسته روان شد بسوى اهل خود پس آورد گوساله‌اى فربه
پس نزديک نمود
جلد 5 صفحه 66
آنرا بطرف ايشان گفت آيا نميخوريد
پس بدل گرفت از ايشان ترسى گفتند نترس و بشارت دادند او را به پسرى دانا
پس پيش آمد زنش با فرياد پس زد بر روى خود و گفت پيرزنى نازا
گفتند اينچنين گفت پروردگارت همانا او است درست کار دانا
گفت ابراهيم پس چيست کار شما اى فرستادگان
گفتند همانا ما فرستاده شديم بسوى گروهى گناهکار
تا فرو فرستيم و بيافکنيم بر آنها سنگهائى از گل
با آنکه نشان کرده شده باشد نزد پروردگار تو براى از حدّ در گذرندگان
پس بيرون برديم هر که بود در آن از مؤمنان
پس نيافتيم در آن جز خانه‌اى از منقادان
و بجا گذاشتيم در آن علامت و نشانه‌اى براى آنانکه ميترسند از عذاب دردناک.
تفسير
خداوند متعال قصّه مهماندارى حضرت ابراهيم و تعقّب آن بعذاب قوم لوط را مکرّر ذکر فرموده براى تهديد کفّار مکه چون آثار باقيه آنرا در سفر مشاهده مينمودند و عبرت نميگرفتند چنانچه در سوره اعراف و هود و حجر مفصلا بيان شد و اينجا به پيغمبر خود ميفرمايد آيا قبلا رسيد بتو خبر ميهمانهاى عزيز و محترم حضرت ابراهيم جدّ امجدت يعنى مسلما رسيده است و ما براى اهتمام بذکر آن تجديد مينمائيم وقتى که چند نفر از ملائکه مقرّب نزد خدا بر آنحضرت وارد شدند و سلام نمودند و حضرت بوجه احسن ردّ فرمود چون آنها گفته بودند سلاما يعنى سلام ميکنيم سلام نمودنى و حضرت جواب فرمود سلام يعنى سلام بر شما و جمله اسميّه براى دلالتش بر دوام و ثبوت آکد است و ضمنا اظهار فرمود که شما را بجا نميآورم و براى آنکه آنها مانع از آوردن غذا نشوند مخفيانه نزد اهل بيت خود رفت و گوساله فربهى کباب کرده نزد ايشان حاضر فرمود و گفت چرا ميل نمى‌کنيد و گفته‌اند آن زمان از مواشى جز گاو چيزى نداشت و آنها از خوردن امتناع نمودند و حضرت ترسيد مبادا قصد سوئى داشته باشند ولى اظهار نفرمود و آنها متوجّه شدند و عرضه داشتند نترس ما ملائکه‌ايم و از جانب خدا آمده‌ايم براى عذاب قوم لوط و بشارت دادند آن حضرت را بولادت حضرت اسحق پيغمبر از ساره خاتون براى او پس ساره زوجه دائمه آنحضرت که تا آن تاريخ نازا بود و پيرو يائسه شده بود اقبال بايشان نمود در
جلد 5 صفحه 67
حاليکه از شوق فرياد ميکرد و با دست بصورت يا با انگشتان به پيشانى خود ميزد و از امام صادق عليه السّلام در مجمع راجع باين قسمت نقل نموده که اقبال نمود در حالى که در ميان جماعتى بود چون صرّه بمعناى جماعت هم ميباشد و قمّى ره علاوه فرموده که پس پوشاند صورت خود را و ظاهرا زدن از روى تعجّب و پوشاندن از باب حيا باشد در هر حال پس از اقبال بملائکه گفت چگونه من اولاددار ميشوم با آنکه پير زنى نازا ميباشم و آنها گفتند خدا اين طور فرموده و افعال او بر طبق حکمت است و مصلحت بندگانرا بهتر ميداند و هر چه بفرمايد حق است و واقع خواهد شد و حضرت ابراهيم فرمود کار مهمّ شما فرستادگان خدا چيست که جمعا در اين حدود آمده‌ايد عرضه داشتند ما براى عذاب قوم لوط که مرتکب جرم بزرگى ميباشند فرستاده شديم و ضمنا مقرّر شد که قبلا خدمت شما برسيم و سلام و بشارت را عرضه داريم و مأموريّت ما آنستکه آنها را بسنگى که از گل ساخته و متحجّر شده و بدست قدرت الهى براى سر آنها نشان کرده شده نيست و نابود نمائيم چون آنها بکلّى از حدّ خودشان تجاوز نموده‌اند پس خدا ميفرمايد ما حکم کرده بوديم بخروج هر کس که اهل ايمان و تقوى باشد از آن آباديها که قوم لوط منزل داشتند ولى نيافتيم يعنى نيافتند مأمورين ما در آن قرى جز يک خانوار که لوط و دو دخترش بودند از کسانيکه منقاد و مطيع اوامر ما شدند و باقى گذارديم در آنحدود آثار منازل ويران شده را براى عبرت و تنبّه کسانيکه از عذاب خدا ميترسند نه اشخاص بى‌باک بى‌فکر که از همه چيز غافلند و بالاخره بجزاى خود خواهند رسيد.