تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ فِي مُوسى إِذْ أَرْسَلْناهُ إِلى فِرْعَوْنَ بِسُلْطانٍ مُبِينٍ (38) فَتَوَلَّى بِرُکْنِهِ وَ قالَ ساحِرٌ أَوْ مَجْنُونٌ (39) فَأَخَذْناهُ وَ جُنُودَهُ فَنَبَذْناهُمْ فِي الْيَمِّ وَ هُوَ مُلِيمٌ (40) وَ فِي عادٍ إِذْ أَرْسَلْنا عَلَيْهِمُ الرِّيحَ الْعَقِيمَ (41) ما تَذَرُ مِنْ شَيْ‌ءٍ أَتَتْ عَلَيْهِ إِلاَّ جَعَلَتْهُ کَالرَّمِيمِ (42)
وَ فِي ثَمُودَ إِذْ قِيلَ لَهُمْ تَمَتَّعُوا حَتَّى حِينٍ (43) فَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ وَ هُمْ يَنْظُرُونَ (44) فَمَا اسْتَطاعُوا مِنْ قِيامٍ وَ ما کانُوا مُنْتَصِرِينَ (45) وَ قَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ کانُوا قَوْماً فاسِقِينَ (46)
ترجمه
و نيز در قصّه موسى آيتى است هنگاميکه فرستاديم او را بسوى فرعون با حجّت و معجزه‌اى روشن
پس برگشت با ارکان دولتش و گفت ساحر است
جلد 5 صفحه 68
يا ديوانه
پس گرفتيم او و لشگريانش را پس افکنديمشان در دريا با آنکه او بود سزاوار ملامت
و در قوم عاد وقتى که فرستاديم بر آنها باد بى‌خير هلاک‌کننده را
وا نميگذارد چيزى را که وزيد بر آن مگر آنکه ميگرداندش چون استخوان پوسيده
و در قوم ثمود وقتى که گفته شد بآنها برخوردار و کامياب شويد تا مدتى معيّن
پس سرکشى کردند از فرمان پروردگارشان پس گرفت آنها را صاعقه با آن که نگاه مى‌کردند
پس قدرت نداشتند بر ايستادن و نبودند انتقام کشندگان
و هلاک کرديم قوم نوح را پيشتر همانا آنها بودند گروهى متمرّد و نافرمان.
تفسير
خداوند متعال چنانچه در ديار قوم لوط آيتى براى عبرت مردم باقى گذارد در قصّه حضرت موسى با فرعون هم موجبات عبرت خلق را فراهم فرمود وقتى که او را با عصا و يد بيضاء و ساير معجزات مبعوث بر فرعون و قوم او فرمود و او براى اعتماد بر عسکر و لشگر و مال و منال خود روى گرداند از ايمان به آنحضرت يا اعراض نمود از قبول ايمان باو و رو گرداند با اقوام و عساکرش و بنابر اين باء در برکنه براى سببيّت يا معيّت يا تعديه است ولى مشوّش شد و سخنى گفت که بميزان عقل راست نيايد چون گفت اين شخص ساحر است يا ديوانه در صورتى که اگر کسى ساحر باشد بايد دانا و زيرک باشد نه ديوانه و بيعقل و اگر ديوانه و بيعقل باشد ساحر نميشود و خدا بتفصيلى که مکرّر ذکر شده او و لشگريانش را مأخوذ بگناهشان کرد و در دريا غرق فرمود با آنکه او ملامت ميکرد خود را بر مخالفت با حضرت موسى در وقتى که عذاب منجز شده بود و پشيمانى سودى نداشت يا مستحق ملامت و توبيخ بود بر معاصى سابقه خود و نيز آيتى است در ملاحظه حال قوم عاد که مخالفت با حضرت هود نمودند و خداوند آنها را بباديکه مانند شخص عقيم بى‌ثمر و فائده بود يا مواليدى براى ذى روحى باقى نگذارد مبتلا فرمود که همه را هلاک کرد و بهر چه ميرسيد از انسان و حيوان و نبات آنرا خاکستر ميکرد و نيز آيتى است در قوم ثمود وقتى که حضرت صالح بآنها وعده عذاب داد و فرمود برخوردار شويد از زندگانى دنيا تا سه روز و اين بعد از آن بود که ناقه را عقر نموده بودند و بعدا هم پشيمان نشدند و توبه نکردند تا بصاعقه آسمانى که در روز بر آنها
جلد 5 صفحه 69
نازل شد با آنکه آنرا مشاهده مينمودند گرفتار شدند و بهلاکت رسيدند و ديگر قدرت بر قيام و دادستانى و يارى نمودن با يکديگر در دفع عذاب را پيدا نکردند و پيش از اينها قوم نوح عليه السّلام را خداوند غرق و هلاک فرمود چون فاسق و فاجر و کافر بودند و شرح اين قصص مکرر ذکر شده است.