در قيامت، گواهان متعدّد هستند، از جمله: خداوند، انبيا، زمين، زمان، فرشتگان، اعضاى بدن و ... که براى هر کدام، آيه و حديث آمده است.
روز محشر هر نهان پيدا شود
هم ز خود هر مجرمى رسوا شود
دست گويد من چنان دزديدهام
لب بگويد من چنان بوسيدهام
چشم گويد غمزه کردستم حرام
گوش هم بشنيدهام سوء الکلام
هستى نوعى نطق دارد. «أَنْطَقَ کُلَّ شَيْءٍ» خداوند دربارهى دوزخ مىفرمايد: «تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ» «1» جهنّم مىگويد: آيا باز هم مجرم دارى؟ و دربارهى زمين و آسمان مىفرمايد:
«قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ» «2» ما با رغبت به سوى تو مىآييم.
«1». ق، 30.
«2». فصّلت، 11.
جلد 8 - صفحه 329
نطق آب و نطق خاک و نطق گل
هست محسوس حواس اهل دل
جمله ذرّات زمين و آسمان
با تو مىگويند روزان و شبان
ما سميعيم و بصيريم و هُشيم
با شما نامحرمان ما خامشيم