تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَقَدْ جاءَکُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّناتِ فَما زِلْتُمْ فِي شَکٍّ مِمَّا جاءَکُمْ بِهِ حَتَّى إِذا هَلَکَ قُلْتُمْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ مِنْ بَعْدِهِ رَسُولاً کَذلِکَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ (34)
مرحله پنجم: تذکر به حضرت يوسف عليه السّلام.
وَ لَقَدْ جاءَکُمْ يُوسُفُ: و بدرستى که آمد شما را يوسف بن يعقوب عليهما السلام، مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّناتِ: پيش از حضرت موسى به حجتهاى بينه و دلايل قاطعه بر صدق قول او.
اکثر مفسران بر آنند که فرعون زمان حضرت موسى، همان فرعون زمان حضرت يوسف بود بواسطه آنکه اسب قيمتى که فرعون داشت بعد از مردن، به دعاى حضرت يوسف عليه السّلام زنده گشت، فرعون ظاهرا به او ايمان آورده و بعد از موت او از دين او برگشت و تا زمان حضرت موسى عليه السّلام عمر يافت.
پس حزبيل گفت که يوسف پيش از اين به شما آمد با معجزات بينه که از آن جمله زنده کردن اسب و شهادت طفل بر برائت او از خيانت، پس حزبيل از آن خبر داد که يوسف به شما مبعوث شد.
فَما زِلْتُمْ فِي شَکٍ: پس هميشه بوديد در شک. مِمَّا جاءَکُمْ بِهِ: از آنچه آورده بود به شما از توحيد و احکام دينيه و امور شرعيه. حَتَّى إِذا هَلَکَ: تا آنکه چون فوت شد، قُلْتُمْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ: گفتيد با يکديگر به محض تقليد و تصميم بر تکذيب رسل هرگز نخواهد مبعوث نمايد خدا، مِنْ بَعْدِهِ رَسُولًا: بعد از او پيغمبرى را يعنى چون انکار يوسف نموديم و قول او را قبول نکرديم، ديگرى نخواهد آمد که دعوى رسالت کند به جهت خوف آنکه قول او را هم قبول نکنيم، پس به کفر خود ثابت شديد و در گمراهى مانديد. کَذلِکَ يُضِلُّ اللَّهُ:
همچنانکه شما به جهت شک گمراه شديد، همچنين در وادى گمراهى فرو مى‌گذارد، مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ: هر که را که از حد در گذرنده است در عناد و انکار، شک دارنده در آنچه معجزات بينه شاهد است از توحيد و نبوت به جهت
جلد 11 - صفحه 307
انهماک در تقليد و عدم تفکر در معجزات باهره.