اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد جاءَکُم يُوسُف‌ُ مِن قَبل‌ُ بِالبَيِّنات‌ِ فَما زِلتُم فِي شَک‌ٍّ مِمّا جاءَکُم بِه‌ِ حَتّي إِذا هَلَک‌َ قُلتُم لَن يَبعَث‌َ اللّه‌ُ مِن بَعدِه‌ِ رَسُولاً کَذلِک‌َ يُضِل‌ُّ اللّه‌ُ مَن هُوَ مُسرِف‌ٌ مُرتاب‌ٌ (34)
و هر آينه بتحقيق آمد شما را قبلا يوسف با بيانات و براهين واضحه روشن پس از آن بوديد در شک از آنچه
جلد 15 - صفحه 375
خبر داده بود بشما و آورده بود حتّي پس از وفات يوسف گفتيد هرگز خداوند مبعوث نميکند بعد از يوسف پيغمبري را همين نحو اضلال ميفرمايد خداوند کسي را که اسراف در معاصي کند و شک در ارسال رسولان نمايد.
اخباري از ائمه اطهار داريم که خلاصه آن اينست که که حضرت يوسف چون نزديک رحلتش رسيد بني اسرائيل را جمع فرمود و در آن موقع هشتاد نفر بودند و خبر داد که اينکه قبطيان بر شما مسلّط ميشوند مردان شما را ميکشند زنهاي حامله شما را شکم پاره ميکنند تا آنکه خداوند از شما فرزندي ميآورد نامش موسي بن عمران است از اولاد لاوي بن يوسف و اوصاف او را بيان فرمود و بين يوسف و موسي چهارصد سال فاصله بود که سه صد سالش فرعون از قبطيان سلطنت کرد و مسلّط شد بر بني اسرائيل و بني اسرائيل انتظار او را ميکشيدند حتّي بسياري از آنها اسم فرزند خود را عمران ميگذاشت و او اسم فرزند خود را موسي باميد آنکه او باشد حتّي پنجاه کذّاب مدعي شدند که مائيم و بني اسرائيل را دعوت به شرک و بت پرستي ميکردند و هر چه مؤمنين و انبياء آنها آنها را دعوت بتوحيد و ايمان ميکردند اعتناء نميکردند تا موقعي که بشارت دادند بآنها که موسي بن عمراني که يوسف خبر داده بدنيا آمده و اينکه اخباري که يوسف داده بود رفته رفته بگوش فرعون رسيده بود از اينکه جهت شکمهاي زنهاي حامله بني اسرائيل را پاره ميکردند و اطفال آنها را ميکشتند و زنان آنها را بکنيزي و کلفتي و اعمال شاقه وادار ميکردند و مردان آنها را بسخت‌ترين اعمال وادار ميکردند و از زمان ولادت موسي و غيبت او و رفتن نزد شعيب تا زمان بعثتش چهل سال طول کشيد و در اينکه چهل سال بني اسرائيل در شکنجه‌هاي قبطيان بسر ميبردند.
اينکه خلاصه مفاد اخبار است بپردازيم بتفسير آيه.
وَ لَقَد جاءَکُم يُوسُف‌ُ مِن قَبل‌ُ بِالبَيِّنات‌ِ که از آن جمله خبرهايي که از تسلّط قبطيان و آمدن موسي داده.
جلد 15 - صفحه 376
فَما زِلتُم فِي شَک‌ٍّ مِمّا جاءَکُم بِه‌ِ که آيا اينکه خبرهايي که داده صدق است يا کذب در اينکه مدّت چهارصد سال.
حَتّي إِذا هَلَک‌َ قُلتُم لَن يَبعَث‌َ اللّه‌ُ مِن بَعدِه‌ِ رَسُولًا و بکلّي مأيوس شديد و گفتيد هرگز رسولي ديگر مبعوث نميشود.
کَذلِک‌َ يُضِل‌ُّ اللّه‌ُ مَن هُوَ مُسرِف‌ٌ در شرک و کفر و معاصي.
مُرتاب‌ٌ در آنچه انبياء و مؤمنين بآنها خبر ميدادند.