اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ فِرعَون‌ُ يا هامان‌ُ ابن‌ِ لِي صَرحاً لَعَلِّي أَبلُغ‌ُ الأَسباب‌َ (36) أَسباب‌َ السَّماوات‌ِ فَأَطَّلِع‌َ إِلي إِله‌ِ مُوسي وَ إِنِّي لَأَظُنُّه‌ُ کاذِباً وَ کَذلِک‌َ زُيِّن‌َ لِفِرعَون‌َ سُوءُ عَمَلِه‌ِ وَ صُدَّ عَن‌ِ السَّبِيل‌ِ وَ ما کَيدُ فِرعَون‌َ إِلاّ فِي تَباب‌ٍ (37)
و گفت فرعون اي هامان بنا کن بر من قصري مرتفع شايد برسم باسباب اسباب آسمانها پس خبردار شوم بسوي خداي
جلد 15 - صفحه 377
موسي و محقّقا من گمان ميکنم که موسي دروغ ميگويد.
واقعا بسيار مورد تعجّب است کسي که گاهي ميگويد أَنَا رَبُّکُم‌ُ الأَعلي گاهي ميگويد ما علمت الها غيري گاهي بموسي ميگويد لَئِن‌ِ اتَّخَذت‌َ إِلهَاً غَيرِي لَأَجعَلَنَّک‌َ مِن‌َ المَسجُونِين‌َ چه قدر احمق است که اولا خيال ميکند آسمانها صد متر بيشتر از زمين بالا نيست زيرا هر قصري بنا شود زيادتر از صد متر از زمين ارتفاع ندارد و ثانيا ميتواند در آسمانها گردش کند و ثالثا خداي موسي تنها در آسمان نشسته و رابعا بر فرض همه اينکه مزخرفات تو تنها در آسمان چه قدرتي داري که با خداي موسي طرف شوي آنجا تو را ميگيرد يا ميکشد يا حبس ميکند.
وَ قال‌َ فِرعَون‌ُ يا هامان‌ُ که وزير فرعون بود و او را اضلال ميکرد بعين فرعون گوساله بود و هامان سامري مثل گوساله و سامري اينکه امّت.
ابن‌ِ لِي صَرحاً تا بيايد هامان براي تو صرح بنا کند خداي موسي پدر تو و هامان و تمام اتباعت را در ميآورد.
لَعَلِّي أَبلُغ‌ُ الأَسباب‌َ أَسباب‌َ السَّماوات‌ِ امروز با کمال قدرت‌نمايي خود بکره قمر رفتند بتوانند آنجا را هم تصرّف کنند بسيار مورد تعجّب است زيرا قمر جسم شفاف است مثل آينه که هميشه نصف آن تقابل با شمس دارد و اشراق ميکند نه در آن نصف ميتوان زندگي کرد و نه در نصف تاريک آن.
لَعَلِّي أَطَّلِع‌ُ إِلي إِله‌ِ مُوسي اگر خداي موسي در آسمان است و قدرت دارد که موسي که در زمين است و در دامن تو بزرگ شده بفرستد براي تو قدرت ندارد که تو را از آسمان پرت کند بزمين و ريزريز شوي.
وَ إِنِّي لَأَظُنُّه‌ُ کاذِباً اگر موسي الهي ندارد و در آسمان نيست اينکه چه زحمت زياد بي نتيجه را متحمّل ميشوي اگر بعض اينکه دعات باطله و رؤساء يک کارهايي ميکنند بحيله‌ها و تزويرها و شيطنت‌ها دارند باين حماقت و خريّت نيستند مثل تو.
جلد 15 - صفحه 378
وَ کَذلِک‌َ زُيِّن‌َ لِفِرعَون‌َ سُوءُ عَمَلِه‌ِ وَ صُدَّ عَن‌ِ السَّبِيل‌ِ وَ ما کَيدُ فِرعَون‌َ إِلّا فِي تَباب‌ٍ و همين نحو زينت داده شد نزد فرعون بدي و سوء عملش و بسته شد بر او راه هدايت و رستگاري و نيست چاره و کيدي از براي فرعون مگر در هلاکت و از بين رفتن.
وَ کَذلِک‌َ اينکه نحوي که در آيات قبل بيان شد.
زُيِّن‌َ لِفِرعَون‌َ سُوءُ عَمَلِه‌ِ بخيال خود عقلي و تدبيري و فکر بلندي بکار زده از کشتن اطفال و معامله با بني اسرائيل و نقشه رد موسي و غير اينها.
وَ صُدَّ عَن‌ِ السَّبِيل‌ِ راه حق و سعادت و رستگاري بر او بسته شده که بکلّي از قابليّت افتاده کارش بجايي رسيده که در عداد آن چهارده نفري که پيغمبر فرمود که در تابوت در قعر چاه ويل قعر جهنّم که تمام عذاب جهنّم از آن چاه است شمرده شد و فرمود هفت نفر از پيشينيان هستند و هفت نفر از اينکه امّت وَ ما کَيدُ فِرعَون‌َ إِلّا فِي تَباب‌ٍ کيد کارهاي او است و تباب هلاکت و از بين رفتن هر چه کيد کند نتيجه بعکس ميگيرد.